BRANDS MET BOEKEN
Zondag 12 mei ging het televisieprogramma Brands met Boeken over Het been in de IJssel van Joris van Casteren en Stromenland van Hans Schoots. Bekijk hier de uitzending...
LEZING OVER STROMENLAND IN TERNEUZEN
Er waren tussen de zestig en zeventig mensen aanwezig bij mijn Prometheus Lezing over Stromenland bij Cultuurpodium PorgyenBess in Terneuzen. Ik heb er 15 mei een verhaal gehouden over de nog altijd actuele problematiek rond de Westerschelde en over de toekomst van Zeeuws-Vlaanderen. Vooral over dit laatste onderwerp ontstond een zeer geanimeerde discussie. Er waren veel positieve reacties op het boek, maar er werden grote twijfels geuit bij de stelling in Stromenland dat Zeeuws-Vlaanderen voordeel heeft van betere samenwerking met (Belgisch) Vlaanderen. Een samenwerking die volgens mij in beider belang is.
In Stromenland wordt gesteld dat Zeeuws-Vlamingen te weinig richting Vlaanderen kijken. Hoe weinig blijkt bijvoorbeeld hieruit dat maar 4% van de universitaire of hbo-studenten uit Zeeuws-Vlaanderen onderwijs in Antwerpen, Gent of Brugge volgt, vlak over de grens. Dat is belangrijk omdat de grote meerderheid die in Holland gaat studeren de streek voorgoed verlaat, terwijl er in belangrijke sectoren aan beide kanten van de grens een tekort op de arbeidsmarkt is!
Vanuit de zaal werd van verschillende kanten gezegd dat er grote culturele en praktische belemmeringen zijn voor studeren in België die zomaar niet te veranderen zijn. Ik kon alleen maar bevestigen dat die problemen bestaan, maar stelde er tegenover dat talrijke studenten uit heel Nederland naar universiteiten in de rest van de wereld gaan, tot in Beijing, Sao Paolo en Johannesburg aan toe. Ze gaan zelfs naar België. Zodat ook de drempel van Zeeuws-Vlaanderen naar België niet onoverkomelijk kan zijn. Al zullen bevorderende maatregelen van de overheden zeker helpen.
Presentatie Stromenland in Middelburg
'DIT BOEK IS VERPLICHTE STOF VOOR ELKE ZEEUWSE POLITICUS'
Op 19 april 2013 werd Stromenland. De wereld rond de Westerschelde gepresenteerd bij boekhandel De Drvkkery op de Markt in Middelburg.
Hoofdbestanddeel van het programma was een discussie over het boek tussen Willem van den Broeke (economisch historicus aan Roosevelt University College), Siem Buijs (Zeeuws voormalig Tweede Kamerlid voor het CDA) en de auteur. Moderator was Jan van Damme, boekenredacteur van de Provinciale Zeeuwse Courant.
Siem Buijs vond Stromenland verplichte stof voor elke Zeeuwse politicus: 'Het zet je aan het denken, dit boek, over wat Zeeland voor strategie kan ontwikkelen voor de toekomst, ten aanzien van de Westerschelde. Op dit moment is het over ons en zonder ons. Ik denk dat je het als Zeeuwse politiek naar je toe moet trekken en daarom vind ik dit verplichte stof. Waar ik van onder de indruk ben, is dat er zonder polarisatie of schuldvragen een globaal overzicht is vanuit alle invalshoeken. Een helikoperview.'
Voor een verslag van de discussie Lees verder...
Stromenland is verschenen bij Uitgeverij Balans, Amsterdam. ISBN 978-94-600-3602-6 / 18,95 euro / e-book 14,99 euro.
Uit het voorwoord:
In het begin leek het allemaal zo mooi. Het was 2005. Vlaanderen en Nederland sloten een verdrag over die schitterende stroom die in België Schelde heet en in Nederland Westerschelde. In nauwe samenwerking zouden Nederland en Vlaanderen de verdediging tegen overstromingen verbeteren, de vaargeul naar de haven van Antwerpen verdiepen en de natuur beter beschermen. In de Westerschelde zouden de drukke internationale vaarroute en het unieke natuurgebied harmonieus samengaan.
Even later waren bijna alle betrokkenen gefrustreerd. Een groot deel van de bewoners langs de Westerschelde omdat ze zich door de voorgenomen natuurmaatregelen in hun dagelijkse bestaan bedreigd voelden; de haven van Antwerpen omdat de Hollanders afspraken niet nakwamen en dus, net als zo vaak in de afgelopen vierhonderd jaar, onbetrouwbaar bleken; de natuurbeweging omdat de beloofde natuur uitbleef en wetenschappers omdat ze van alle kanten werden gebruikt.
De betrekkingen tussen Nederland en België gaan over veel meer dan de Westerschelde. In de regio zelf hebben beide kanten belang bij grensoverschrijdende samenwerking op velerlei gebied. Zo is 'krimpgebied' Zeeuws-Vlaanderen vanuit de Nederlandse Randstad gezien een lelijk eendje, terwijl het de potentie heeft te veranderen in een fraaie zwaan tussen de andere in de Vlaamse vijver. Alles met inachtneming van de landsgrenzen natuurlijk.
Sinds het kabinet-Rutte II najaar 2012 heeft besloten de veelbesproken Hedwigepolder onder water te zetten en landbouwgrond te veranderen in nieuwe natuur, overheerst het gevoel dat alles nu weer in orde is. Na de jarenlange strijd die over de Hedwige is gevoerd, heerst bij de meeste betrokken partijen opluchting, al gaat die strijd volgens de eigenaar van de polder, Gery De Cloedt, tot het einde door. De natuurbeweging is blij, hoewel de natuurwinst bescheiden is. In de Antwerpse haven zijn ze enthousiast omdat het risico van een proces door Vogelbescherming Nederland is afgewend. Die had kunnen proberen de nieuwe vergunningen voor onderhoud van de vaargeul in de Westerschelde, die in 2014 weer moeten worden verleend, tegen te houden. Wetenschappers kunnen zich verheugen omdat de aandacht – als het meezit – eindelijk weer gaat naar de hoofdzaken in plaats van naar politiek schaakspel.
Alleen de bewoners die zich tegen ontpoldering van de Hedwige hebben gekeerd, lijken het nakijken te hebben. Dat kon nog wel eens meevallen: het conflict rond de polder heeft veel teweeggebracht waarvan de effecten pas in de komende jaren zichtbaar zullen worden. Het wordt nooit meer zoals het was. En het is een grote misvatting dat we na het Hedwigebesluit over kunnen gaan tot de orde van de dag: de grote vragen waar de regio voor staat, zijn hetzelfde gebleven en juist nu de opwinding weg ebt, kan daar op een verstandige manier over worden nagedacht.
Als geboren Zeeuws-Vlaming, wonend in Amsterdam, ben ik de ontwikkelingen in het thuisland van een afstand blijven volgen. De laatste jaren werd ik niet vrolijk van het meeste dat de landelijke media te melden hadden. Over de Westerschelde contrasteerden politiek gedoe, ophef en kant-en-klare meningen met gebrek aan interesse in de zaak zelf en weinig onderzoek. Over de krimp in Zeeuws-Vlaanderen is vrijwel steeds bericht in clichés en generalisaties.
Reden genoeg om als publicist en zeg maar betrokken burger te gaan praten met kenners en ervaringsdeskundigen: streekbewoners, activisten, experts op het gebied van scheepvaart en havens, de waterhuishouding en de natuur van de Westerschelde of de toestand langs de Nederlands-Belgische grens. Verder zijn er honderden rapporten over relevante onderwerpen vervaardigd door wetenschappers uit allerlei disciplines, door ingenieursbureaus, ambtenarencommissies en wie al niet. Samen vormen ze een zee aan kennis die zelden tot de openbaarheid doordringt.
Welgemoed ben ik erin gedoken en zo werd mij duidelijk dat er een grote afstand bestaat tussen de werkelijke wereld die wordt geschilderd in deze onderzoeksverslagen en de onveranderlijke opinies in het openbare debat. Door deze onderzoeken zijn er sinds 2005 heel wat nieuwe inzichten opgedaan waar nu misschien wat minder verkrampt naar gekeken kan worden. Minstens zo interessant in de rapporten was te zien hoeveel er onbekend en onvoorspelbaar is, juist voor mensen die er echt wat vanaf weten. Of dat nu ging over de staat van de Westerschelde, de havenpolitiek, de bevolkingsontwikkeling of de economie van Zeeuws-Vlaanderen.
In dit boek staan vier heikele kwesties voor de regio centraal, die onderling met elkaar samenhangen:
De toekomst van de Westerschelde als natuurgebied en scheepvaartroute:
- mogelijkheden voor natuur en herstel;
- de havenpolitiek van Antwerpen en andere zeehavens.
De toekomst van het grensgebied:
- de positie van Zeeuws-Vlaanderen;
- de betrekkingen met België en Vlaanderen.
Ik heb mij geconcentreerd op de zaken die voor het verhelderen van deze vier kwesties belangrijk zijn. Daardoor kan het voorkomen dat de mening van de directeur van een Singaporees havenbedrijf wel in het boek te vinden is, terwijl allerlei mensen, plaatsen en ontwikkelingen langs de Westerschelde zelf er niet in voorkomen. Voor de internationale scheepvaart in de wereld rond de Westerschelde is die mijnheer uit het Verre Oosten veelzeggender, ook al gaan andere dingen ons heel wat meer aan het hart.
Nu de polarisatie lijkt af te nemen, is het moment aangebroken voor nieuw open debat over de grote vragen rond de Westerschelde en het grensgebied. In Stromenland hoop ik aan deze discussie een bijdrage te leveren. Kant-en-klare antwoorden zijn er weinig, wel aanknopingspunten en veelbelovende perspectieven.
STELLINGEN BIJ STROMENLAND:
1. Zeeland moet helemaal niet kiezen tussen 'industrie en havens' of 'landbouw en toerisme'.
2. Door het verzet tegen ontpoldering en dankzij nieuwe wetenschappelijke inzichten wordt er in de toekomst een ander beleid rond de Westerschelde gevoerd.
3. Natuurherstel en herstel van het estuarium zijn niet hetzelfde.
4. Nu er voorlopig geen vierde verdieping van de vaargeul komt, kunnen Antwerpen en Zeeland over de toekomst van de Westerschelde praten zonder vooraf mogelijkheden uit te sluiten.
5. De eeuwenlange Nederlandse pogingen om Antwerpen klein te houden, zijn niet bepaald iets om trots op te zijn.
6. Antwerpen doet er goed aan alternatieven voor het huidige havenbeleid serieus te onderzoeken.
7. De toekomst van Zeeuws-Vlaanderen ligt voor een groot deel bij samenwerking met Vlaanderen.
8. Voor Zeeuws-Vlaanderen is de periferie geen noodlot, maar een keuze.
Het schrijven van Stromenland was mede mogelijk door steun van het Fonds Bijzondere Journalistieke Projecten en het NIAS (Netherlands Institute for Advanced Studies in the Humanities and Social Sciences).
LEVE DE VERGRIJZING
Volgens Leo van Wissen, hoogleraar te Groningen, is de vergrijzing een zegen. Lees verder...
VERTALER DAVID COLMER KRIJGT OEUVREPRIJS
David Colmer, die ook Gevaarlijk leven. Een biografdie van Joris Ivens in het Engels heeft vertaald, heeft najaar 2012 van het Nederlands Letterenfonds de oeuvreprijs gekregen voor zijn vele bijzondere vertalingen van het Nederlands naar het Engels.
David, in 1960 geboren in Australië en wonend in Amsterdam, vertaalde werk van Annie M.G. Schmidt, Hugo Claus, Anna Enquist, Arthur Japin, Adriaan van Dis, Dimitri Verhulst, Gerbrand Bakker en vele anderen. Hij schreef verder de romans Lew en Op de verkeerde plek.
BIOGRAFIE JORIS IVENS WORDT VERTAALD IN HET CHINEES
De contracten voor een Chinese vertaling van mijn boek Gevaarlijk leven, een biografie van Joris Ivens zijn getekend. Een uitgeverij in Beijing bereidt de Chinese uitgave voor. Zo komt er na de Nederlandse, Engelse en Turkse edities ook een Chinese! Meer nieuws volgt.
ORACLE-BAAS KOOPT LANAI
In juni 2012 stond in de krant dat de baas van het softwarebedrijf Oracle het Hawaï-eiland Lanai heeft gekocht. De naam Lanai deed me wat, want zo heette een van de zeeschepen waaraan ik een steentje, althans een stukje staal, heb mogen bijdragen op scheepswerf Van der Giessen-de Noord te Krimpen aan den IJssel. De Lanai was een prachtig gestroomlijnd koelschip dat in de jaren 1979-1980 werd gebouwd voor het vervoer van fruit. In die tijd was ik bij voornoemde werf in dienst als ijzerwerker. Dat vak bestaat kort gezegd uit het volgens de bouwtekeningen op maat tekenen en branden van staalplaten en die samen lassen tot onderdelen van een schip, zoals de kiel, de dekken, tussenwanden, deuren enzovoort. Je werkte altijd samen met een vaste partner. Mijn maat was Peter. Hij kwam elke dag met een busje uit Alblasserdam, ik kwam elke dag met een busje uit Rotterdam.
Met z'n tweeën kregen we van onze opzichter opdracht de letters van de naam Lanai op de voorsteven te lassen. Die letters van staal waren een meter of anderhalf hoog en lagen al ergens klaar om door ons te worden opgehaald. Twintig minuten na aanvang werktijd hadden we ze gevonden in een bak in de lasloods. Daarna begonnen we met zoeken. Het werd een van onze weinige vrije dagen bij Van der Giessen-de Noord. Her en der vragend of iemand de letters had gezien, zwierven we op ons gemak over het bedrijfsterrein, tot we aan het einde van de middag uitkwamen bij de bak die we 's ochtends al hadden zien staan. De volgende dag lasten we de letters erop.
Normaal werd er overigens heel gestaag en geconcentreerd doorgewerkt, behalve door een stel Joegoslavische collega's dat om tien uur 's ochtends al in het kleedhok om 25 gulden per pot kaartte met een literfles Johnny Walker tussen zich in.
In ieder geval, de Lanai heeft vele jaren over de wereldzeeën gevaren met de door Peter en mij aangebrachte naam voorop. Toen bij de tewaterlating een mevrouw een fles champagne tegen de wand gooide en zei: 'Ik doop u Lanai,' dachten wij er anders over.
SYMPOSIUM 75 JAAR SPAANSE BURGEROORLOG
Op vrijdag 20 mei 2011 werd bij Spui25, debatcentrum van de Universiteit van Amsterdam, een symposium gehouden naar aanleiding van het feit dat 75 jaar geleden op 17-18 juli 1936 de Spaanse Burgeroorlog uitbrak. Deze burgeroorlog, die duurde tot 1939, geldt als aanloop naar de Tweede Wereldoorlog in Europa. De laatste tijd verschuift de interesse van historici naar Spanjes 'vooroorlogse' jaren: tussen 1931 en 1936 bestond in dat land even een moderne parlementaire democratie en de vraag klinkt waarom die ten onder ging.
Zie voor het programma de website van Spui25.
Mijn lezing tijdens het symposium bij Spui25
DE HOLLANDSE DOCUMENTAIRE SCHOOL ...
In Tijdschrift voor Mediageschiedenis nummer 1-2010 werd mijn boek Bert Haanstra - Filmer van Nederland gerecenseerd. Zie aldaar. Nummer 2-2010 bevatte een reactie mijnerzijds, speciaal over het in de Nederlandse filmgeschiedschrijving omstreden begrip 'Hollandse documentaire school'. Lees verder...
BERT HAANSTRA - FILMER VAN NEDERLAND
Bert Haanstra - Filmer van Nederland stond met vier andere boektitels op de shortlist voor de Erik Hazelhoff Roelfzema Prijs 2010, ook bekend als de Soldaat van Oranje Prijs. Er waren 104 inzendingen. Eerder stond Gevaarlijk leven. Een biografie van Joris Ivens op de shortlist voor de Gouden Uil (1996) en de Dordtse Biografieprijs (1997).
De distributie van Bert Haanstra - Filmer van Nederland is na het verscheiden van uitgeverij Mets & Schilt overgegaan naar Uitgeverij Balans, Amsterdam. De winkelprijs is 19,90. Het nieuwe ISBN-nummer is 978 94 6003 2561.
Zie voor de omslag in hogere resolutie de PDF
Zie voor het persbericht de PDF
De Universiteit van Amsterdam heeft anderhalf jaar na verschijning van de gedrukte versie nu de gratis digitale editie van het proefschrift Bert Haanstra - Filmer van Nederland online geplaatst.
Voor meer over Bert Haanstra: www.berthaanstra.nl
RADIO-INTERVIEWS OVER BERT HAANSTRA - FILMER VAN NEDERLAND
Op 6 september 2009 in het radioprogramma OVT (Online te beluisteren)
Op 11 september 2009 in het radioprogramma OBA Live (Online met beeld)
IVENS-BIOGRAFIE NU COMPLEET EN GRATIS ONLINE
Gevaarlijk leven. Een biografie van Joris Ivens en het Engelstalige Living Dangerously. A Biography of Joris Ivens staan nu beide compleet online.
Lees hier het Nederlandse boek.
Download hier het Engelse boek gratis in PDF.
'An essential addition to the literature on the documentary in English.' (Professor Brian Winston in Viewfinder, Londen)
De Turkse editie verscheen in 2008 (alleen in druk) bij uitgeverij Hayalet in Istanbul.
ERIK VAN LIESHOUTS 'KUNST KRISE'
Bij de Berlijnse Galerie Guido W. Baudach is najaar 2011 het boek Erik van Lieshout, Kunst Krise Ivens Rietveld verschenen. Het is de tweedimensionale neerslag van Erik van Lieshouts installatie met dezelfde naam, waardoor eigenlijk een heel nieuw kunstwerk ontstaat. Aan het boek heb ik een tekst over filmmaker Joris Ivens en de Belgische mijnstreek de Borinage bijgedragen.
Voor meer historische achtergrond bij verwantschap en verschil tussen ontwerper-architect Gerrit Rietveld en Joris Ivens lees verder...
LIVING DANGEROUSLY IN POLEN
De Poolse Filmmakersvereniging publiceerde in 2011 een lijst van beste buitenlandse filmboeken ingedeeld per land. Uit Nederland waren het er drie: 1) Hans Schoots, Living Dangerously, A Biography of Joris Ivens; 2) Annemieke Hendriks, De pioniers. 14 interviews met wegbereiders van de Nederlandse cinema; 3) Bernadette Kester, Filmfront Weimar, Representations of the First World War in German Films from the Weimar Period.
VAN FANFARE TOT SPETTERS UITVERKOCHT
Het boek Van Fanfare tot Spetters. Een cultuurgeschiedenis van de jaren zestig en zeventig, verschenen bij Uitgeverij Bas Lubberhuizen, is sinds najaar 2012 uitverkocht.
RADIO-INTERVIEW OVER VAN FANFARE TOT SPETTERS
In het radioprogramma OVT (Online te beluisteren).
ZEGT EEN BEELD ECHT MEER DAN DUIZEND WOORDEN?
Op 6 en 7 februari 2010 vond in het Nederlands Fotomuseum in Rotterdam het bruisende en door velen bezochte Weekeinde van het Fotoboek plaats onder het motto 'Verhalen vertellen'.
Diverse fotografen, onder wie de Brit Julian Germain, hielden voordrachten over hun werk. Ook in diverse andere lezingen kwam het thema 'Verhalen vertellen' aan de orde. Tijdens het Weekeinde heb ik een lezing gehouden onder de titel 'Zegt een beeld echt meer dan duizend woorden?' Het was een pleidooi voor fotoboeken met een nieuwe synthese tussen woord en beeld, waarbij fotografen en schrijvers vanaf het begin aan een gezamenlijk project werken. Een methode die je tegenwoordig nog wel in de geïllustreerde tijdschriften tegenkomt, maar helaas zelden in boekvorm.
HAALBAARHEIDSONDERZOEK SPAARNESTAD
In augustus 2008 heb ik een vooronderzoek naar Uitgeverij Spaarnestad afgerond. Doel was bronnen te inventariseren en op basis daarvan de mogelijkheden na te gaan voor een vervolgstudie naar de manier waarop persfoto's in de loop der jaren tot stand zijn gekomen en in de nieuwsvorming zijn gebruikt door de kranten en tijdschriften van het voormalige Spaarnestad/VNU-concern.
In het onderzoek naar de Nederlandse fotografie en fotojournalistiek gaat de aandacht meestal uit naar esthetiek, auteurschap en naar sommige aspecten van de maatschappelijke context. Maar er zijn andere, vrijwel onontgonnen gebieden te exploreren.
Een van deze terreinen is de fotografie, speciaal de fotojournalistiek, gezien als onderdeel van een bedrijfsmatig productieproces.
Een voorbeeld hiervan is de voormalige Uitgeverij Spaarnestad. Hier was op het gebied van de fotojournalistiek elk stadium van de productieketen binnen één bedrijf aanwezig: fotografen (deels in vaste dienst) – redacties – fotostudio's – fotoarchief – vormgevers – drukkerij – een groot aantal eigen tijdschriften en dagbladen – distributie. Doordat er een breed scala aan tijdschriften en kranten werd gemaakt: dagbladen, familiebladen, damesbladen, jeugdbladen en talloze andere periodieken, kon Spaarnestad de markt over de hele breedte bespelen.
Alle stadia in het productieproces hadden invloed op het gebruik van foto's door het Spaarnestad-concern. Dat de namen van fotografen voor de oorlog zelden werden vermeld, geeft de werkelijke verhoudingen weer: de fotograaf was nauwelijks meer dan een radertje in een systeem. Dit geldt uiteraard niet alleen voor Spaarnestad, het is evengoed van toepassing op elk ander kranten- of tijdschriftenbedrijf van enige omvang. Hoe foto's werden en worden gebruikt wordt bepaald de organisatie als geheel, die een optelsom is van allerlei persoonlijke, technische, organisatorische, economische, maatschappelijke, ideologische en esthetische factoren.
Voor zover mij bekend wordt er ook in het buitenland weinig onderzoek gedaan vanuit dit gezichtspunt. De inspiratie ervoor komt vooral uit de Amerikaanse filmwetenschap waar al langer een richting bestaat die onderzoek doet naar de invloeden van de bedrijfsmatige productie in al zijn aspecten.
Vanuit deze gedachte heb ik mijn verkennende onderzoek naar Spaarnestad gedaan. Een grote handicap bleek dat Spaarnestad bij het woord onderzoek eerder aan de belastingdienst heeft gedacht dan aan historische research. Documentatie die wij nu belangrijk vinden verdween met de vuilnisophaaldienst. Ook bij tal van andere ooit aan Spaarnestad gelieerde bedrijven en instellingen bleek nauwelijks bruikbaar archiefmateriaal aanwezig. Deze inventarisering was nog niet eerder gedaan. De conclusie moest wel luiden dat het beoogde vervolgonderzoek naar Spaarnestad niet haalbaar was.
Dit soort bedrijfsonderzoek zal door gebrek aan bronnen vaker problemen opleveren. Niettemin blijft het zinvol naar mogelijkheden te zoeken voor fotografieonderzoek vanuit bovenstaande invalshoek. Het kan een essentiële dimensie toevoegen aan de manier waarop we tegen de fotojournalistiek aan kijken.
SYMPOSIUM 'HAANSTRA EN HOLLAND'
Op 17 november 2006 vond in het Filmmuseum het symposium 'Haanstra en Holland' plaats. Filmregisseur Bert Haanstra was gefascineerd door Nederland en de Nederlanders. Vele van zijn films gaan over dit onderwerp, en massa's landgenoten herkenden zich in het beeld dat hij gaf van het land en zijn bewoners.
Hierdoor is zijn werk niet alleen interessant voor filmhistorici of -wetenschappers, het is minstens zo belangwekkend voor mensen uit andere vakgebieden. Vanuit deze gedachte spraken op het symposium antropoloog Rob van Ginkel, antropoloog Gerard Rooijakkers, historicus en Haanstra-onderzoeker Hans Schoots, socioloog Kees Schuyt, landschapshistoricus Ed Taverne en historicus en mediawetenschapper Frank van Vree. Lees verder...
COLUMNS IN DE FILMKRANT
'Filmhistoricus Hans Schoots legt maandelijks de filmkritiek op de sofa', luidde de aanhef van de column 'Analyze this' in de Filmkrant.
Lees verder...
