WELKOM OP DE WEBSITE VAN HANS SCHOOTS
zelfstandig onderzoeker en publicist


LAATSTE UPDATE ZATERDAG 18 OKTOBER
2014
Contact: info@hansschoots.nl

Zie ook Publicatielijst en Schoots Publicaties en Producties


Op deze pagina: ...Sixties...de tegencultuur...Bert Haanstra...Moderne kunst en politiek...jaren vijftig...Surrealisme...Hoos Blotkamp...Joris Ivens...Cultuurgids Madrid...Martha Gellhorn...de Franse Tijd...

Op de Nieuwspagina: ...Boris van der Ham...Stromenland...Chinese vertaling Ivensbiografie...Scheepsbouw...Spaanse burgeroorlog...de Hollandese Documentaire School...Spaarnestad...


NIEUW BOEK MET WERKTITEL 'DE TEGENCULTUUR' OP KOMST
Waar kwamen ze ineens vandaan? In 1967 liep Amsterdam vol met hippies en bloemenmeisjes. Provo werd dat jaar opgeheven, maar nu volgde een veel bredere alternatieve beweging die naast de Provo-ideeën nog heel andere invloeden oppikte. De wind van de 'Summer of love' waaide vanuit Amerika over naar 'Amsterdam Magisch Centrum'. Met muzikale experimenten en suggesties van Oosterse filosofie en psychedelische ervaring veroverde de Beatles-elpee Sgt Pepper de wereld. In 1967 werd in Amsterdam de oprichting van Paradiso en tweelinginstituut Fantasio voorbereid. Voorjaar 1968 was het zover, en in het hele land richtten jongeren vergelijkbare centra op.

Er is veel geschreven over de politieke veranderingen van de jaren zestig en zeventig, maar weinig over de tegencultuur die rond 1967 explodeerde, haar eigen weg ging en liever uit de samenleving stapte dan die te willen veranderen. Van muziek en theater tot design en mode, van geestverruimende middelen en esoterische zoektochten tot biologische landbouw, overal kondigde de alternatieve wereld een nieuwe manier van leven aan, die de beperkingen van het technocratisch rationalisme niet wilde aanvaarden.

Wat waren de ideeën achter deze tegencultuur, wat was haar betekenis en wat is het blijvende belang ervan? Mijn volgende boek gaat erover en verschijnt bij uitgeverij Prometheus.

__________________________________________________

TENTOONSTELLING EN BOEK OVER BERT HAANSTRA ALS SCHILDER, TEKENAAR, FOTOGRAAF
Voor Bert Haanstra tegen 1950 professioneel filmmaker werd, werkte hij als persfotograaf en kunstschilder. Dat hij ook op dat gebied talenten had, is van 16 augustus t/m 15 oktober 2014 te zien op een tentoonstelling in het Donaldson Instituut, Dorpsstraat 612 in Noord-Scharwoude. Daar wordt een aantal van zijn schilderijen - vaak voor het eerst - geëxposeerd. Verder zijn er tekeningen en foto's.

Bij de opening verscheen het boek Bert Haanstra, schilder, tekenaar, fotograaf van Hans Schoots, die ook de research voor de tentoonstelling deed. Het boek (prijs 24,95 euro, hard cover, 28x28 cm, 96 pag, volledig in kleur, vormgeving Piet Schreuders) is te bestellen bij www.donaldsoninstituut.nl

Beluister het interview in Tros Nieuwsshow op 2u18min


Een zelfportret van Bert Haanstra uit de jaren veertig

Zie voor veel meer over de tentoonstelling en over Bert Haanstra www.berthaanstra.nl


DE ZWIJGENDE MEERDERHEID DER KUNSTENAARS
Tussen het modernisme van De Stijl na de Eerste Wereldoorlog en de revolutie van Cobra eind jaren veertig ging de meerderheid van de Nederlandse kunstenaars een weg van gematigde vernieuwing. Lees verder...


MODERNE KUNST EN POLITIEK
In twee recente boeken over kunstgeschiedenis wordt de relatie tussen het modernisme in de beeldende kunsten en de politieke ideologieën van de twintigste eeuw aan de orde gesteld. In The Liberation of painting. Modernism and Anarchism in Avant Guerre Paris stelt de Amerikaanse Patricia Leighten dat de moderne kunst van voor de Eerste Wereldoorlog sterk werd beïnvloed door het anarchisme. In Kunstenaars van de Kultuurkamer concludeert de Nederlandse Claartje Wesselink dat de Nederlandse kunstwereld, met Stedelijk Museumdirecteur Willem Sandberg voorop, er na de Tweede Wereldoorlog toe neigde realistische kunst als moreel 'fout' te beschouwen en abstracte kunst als 'goed'.

Dan had Willem Sandberg ongelijk. In Nederland was de meest vooraanstaande kunstenaar in het verzet tegen bezetting en antisemitisme de welhaast classicistische beeldhouwer Gerrit Jan van der Veen, terwijl modernistische kunstenaars zich wereldwijd wisten te verbinden met alle grote ideologieën van de eeuw: het kapitalisme, het communisme, het fascisme, het nazisme en inderdaad ook het anarchisme. Omgekeerd wisten al deze denkrichtingen en maatschappijen het modernisme te incorporeren. Ook het nazisme, waarvan wel de foto's van Hitler boven de maquettes van een classicistisch nieuw centrum van Berlijn bekend zijn, maar niet het feit dat de meeste utiliteitsbouw in nazi-Duitsland modernistisch was. Uitgesproken modernistische filmmakers als Leni Riefenstahl en Walter Ruttmann waren er prominenten.

Het artikel 'The avant-garde's adaptability to the ideologies of the 20th century' gaat uitvoerig op deze kwesties in, met de avant-gardefilm als uitgangspunt, maar een blik op de maatschappelijke positie van de hele moderne kunst in de eerste helft van de twintigste eeuw. Lees verder…

De twee genoemde boeken zijn gerecenseerd in NRC Handelsblad van 27 juni 2014.


VOORMALIG FILMMUSEUMDIRECTEUR HOOS BLOTKAMP OVERLEDEN
Op 3 april 2014 overleed in Den Haag de voormalig Filmmuseumdirecteur, curator van het Centraal Museum, cultuurambtenaar en kunsthistorica Hoos Blotkamp. Reden voor een terugblik in Een kleine geschiedenis van het Filmmuseum/Eye (update 21-5-2014).


DE JAREN VIJFTIG WAREN NIET SUF
Anders dan de jongeren van de jaren zestig vaak dachten, waren de jaren vijftig in Nederland in veel opzichten een tijd van voortvarende modernisering. Lees verder...


DE POPULUXE VAN DE AMERIKAANSE JAREN VIJFTIG
Het Amerika van de jaren vijftig had veel weg van een kinderspeeltuin. Lees verder...


KEES BRUSSE EN MENSEN VAN MORGEN
Op 9 december 2013 overleed acteur en filmmaker Kees Brusse. In 2014 is het een halve eeuw geleden dat zijn film Mensen van morgen uitkwam. Daarin praten jongeren van 1964 over hun leven en hun dromen. Er zat verandering in de lucht, maar wat er allemaal nog zou volgen, kon toen niemand voorzien. Lees verder...


HERINNERINGEN AAN DE TILBURGSE SCENE
VAN EIND JAREN ZESTIG

Volg de links hieronder:

Manager van undergroundgroep Veni Vidi Vici

Deejay in de Hills Club

The Outsiders in Tilburg en aan de Amstel

Hippie in de Drunense Duinen - Club La Vigne

Golden Earrings

Impressies uit de Tilburgse scene

____________________________________________

NIEUWE WEBSITE STICHTING JORIS IVENS - MAAR DE FEITEN KLOPPEN ER NIET
In juli 2014 ging de nieuwe website van de in Nijmegen gevestigde Europese Stichting Joris Ivens online. Dat daar binnenkort het gedigitaliseerde archief op te vinden zal zijn, is natuurlijk heel goed nieuws. Wijzigingen in het bestuur en andere ontwikkelingen gaven zelfs enige hoop dat de stichting minder fanclub en meer wetenschappelijk ging worden. Maar de nieuwe site blijft onbetrouwbaar. Hier volgen twee voorbeelden uit vele.

In de rubriek 'Biografie' wordt Ivens' tienjarige verblijf in stalinistisch Oost-Europa met een enkele zin van onjuistheden en verhulling afgehandeld. Lees hierover verder...

Naar aanleiding van de Franse uitbreng van een dvd-set met daarop de complete twaalfurige lofzang op de Culturele Revolutie Hoe Yukong de bergen verzette, wordt op de website de geschiedenis van deze film uit de doeken gedaan. Het is grotendeels een samenvatting van de visie die Ivens er in zijn memoires van begin jaren tachtig op had. Zo lezen we weer dat Ivens en zijn echtgenote Marceline Loridan van de Chinese premier Zhou Enlai carte blanche kregen om te filmen 'wat en waar ze wilden' om 'China te filmen zoals het nu was.' Dat de werkelijkheid heel anders was, staat er niet bij. Er wordt om alle heikele punten heen gedraaid. De filmmakers spraken geen Chinees en moesten zich door partijfunctionarissen laten leiden. De film geeft een volkomen vals beeld van de toenmalige toestand in China; Ivens en Loridan geloofden heilig in de Culturele Revolutie en schotelden hun Westerse publiek niet de feiten maar een niet-bestaande utopie voor; dit was misschien zelfmisleiding, maar daarmee ook misleiding van de toeschouwers; delen ervan zijn geënsceneerd terwijl we nu opnieuw te lezen krijgen dat ze spontaan werden opgenomen (bijvoorbeeld het deel De apotheek). Het deel Professor Tsien is uitermate cynisch. hierin krijgen we een hoogleraar te zien die dankbaar is voor het feit dat Rode Gardisten hem er hardhandig op hebben gewezen dan 'de praktijk' belangrijker is dan theorie en hij voor heropvoeding naar het platteland is gestuurd. In het werkelijke Chinese leven pleegden toen talrijke universitaire medewerkers na mishandeling en vervolging zelfmoord. Deze dingen zijn allang bekend, maar hier worden ze opnieuw niet de moeite van het vermelden waard gevonden. Kanttekeningen bij de film zijn ook door Chinese betrokkenen zelf geplaatst in René Seegers' documentaire Een oude vriend van het Chinese volk (vpro, 2008). Lees verder...


Joris Ivens (2e van links) en Marceline Loridan (met microfoon) op een massabijeenkomst tijdens de Culturele Revolutie

Om je te informeren kun je nu dus ook Yukong zelf bekijken, al valt dat niet mee. Het gaat hier beslist niet om een artistieke klassieker. Midden jaren negentig, toen de Europese Stichting Joris Ivens nog in Amsterdam gevestigd was en een andere personele bezetting had, heeft de stichting eens een tentoonstelling in het Filmmuseum georganiseerd waarvoor kunstenaars werd gevraagd werk te maken, geïnspireerd op Joris Ivens. Daar ben ik ook nog bij betrokken geweest. Probleempje: veel van die kunstenaars hadden nog nooit van Ivens gehoord. Er werd dus een seminar in het Filmmuseum georganiseerd waar ook De apotheek werd vertoond, algemeen als het beste deel uit Yukong beschouwd. Maar na een minuut of tien begon het publiek hoorbaar ongemakkelijk op de stoelen te schuiven. Ik zat naast een toenmalig staflid van de Stichting, die fluisterend opperde: 'Zullen we hem maar af zetten?' Dat gebeurde toch maar niet, zodat de zaal met overduidelijke tegenzin De apotheek moest uitzitten.

Op de stichtingswebsite wordt het verhaal over Yukong besloten met de nogal curieuze zin: 'De enige Chinese leider waar Ivens nooit contact mee heeft gehad is Mao Zedong. Spijt heeft hij daar niet van.' Dit is hogere wetenschap, gezien het feit dat Ivens al 25 jaar geleden is overleden. Maar ook bij leven was het beslist niet waar. Ja, wel toen Mao dood was (1976) en daarna in Beijing half in ongenade was gevallen en de nieuwe leider Deng Xiaoping Ivens wél ontving. Maar tijdens de Culturele Revolutie citeerde Ivens Mao te uit en te na en had hij de Grote Roerganger maar al te graag gesproken. Hij ontmoette wel Mao's later verguisde echtgenote Jiang Qing en poseerde zelfs met haar op het podium na een van haar revolutionaire opera's, die fraaie namen hadden als Het Rode Vrouwendetachement en De verovering van de Tijgerberg door strategie.

Waarom de waarheid over Yukong een jaar of veertig na dato in Nijmegen nog steeds moet worden verzwegen, is nauwelijks te vatten.

Hans Schoots, 14 juli 2014.

__________________________________________________

STEDENREIS MADRID
Voor de reiziger die verder wil kijken dan de oppervlakte van de Madrileense cultuur is het boek Ongenaakbaar Madrid onmisbaar.

Redactie Arjen Fortuin en Hans Schoots, met bijdragen van een groot aantal prominente Spanjekenners uit Nederland en Vlaanderen.

'In Ongenaakbaar Madrid is de liefde voor Madrid voelbaar aanwezig... Een onweerstaanbare uitnodiging tot een bezoek aan de stad...' (Ger Groot in NRC Handelsblad)

Inhoudsopgave en bestellen...

__________________________________________________

OP VISITE BIJ MARTHA GELLHORN
Sinds 22 juli 2012 zendt de Amerikaanse kwaliteitszender HBO de televisiefilm Hemingway & Gellhorn uit, over de onstuimige verhouding tussen schrijver en avonturier Ernest Hemingway en oorlogsverslaggever Martha Gellhorn, met niemand minder dan Nicole Kidman in de vrouwelijke hoofdrol. HBO is ook in Nederland via verschillende (betaal)kanalen te bekijken.

In 1995 was ik in Londen op visite bij de inmiddels overleden Martha Gellhorn. Lees verder...


Clive Owen en Nicole Kidman als Hemingway en Gellhorn

Hemingway en Gellhorn figureren ook in Gevaarlijk leven. Een biografie van Joris Ivens. Lees hier hoofdstuk 10 Het Spaanse labyrinth (1937)

De liefde tussen Gellhorn en Hemingway speelde zich af tegen de achtergrond van de burgeroorlog in Spanje (1936-1939).
Lees hier veel meer over de Spaanse Burgeroorlog


HET SURREALISTISCHE DENKEN VAN SALVADOR DALÍ
In 2013 was in het Centre Pompidou in Parijs en het Reina Sofia in Madrid het grootste retospectief van Salvador Dalí te zien sinds dertig jaar. Maar Dalí was misschien interessanter vanwege zijn ideeën en zijn levenshouding dan vanwege zijn kunstwerken. Lees verder...

__________________________________________________

200 JAAR GELEDEN LIEP DE FRANSE TIJD OP ZIJN EINDE

Lees hier: Hans Schoots, ARISTOCRATEN, YVERAARS EN SLIJMGASTEN - In tien stappen door de Franse Tijd

Een overzicht van de Franse Tijd in tien hoofdstukken - oorspronkelijk artikelen in Historisch Nieuwsblad. Op basis van de actuele literatuur, aangevuld met links naar andere gratis boeken online en radioprogramma's.

____________________________________________

DE DONKERE KAMER VAN DAMOKLES IN DE FILM
De verfilming van W.F. Hermans' roman De donkere kamer van Damokles door Fons Rademakers (1963) zette de toon voor de Nederlandse cinema over de Tweede Wereldoorlog in de daarop volgende decennia. Lees verder...


MIJNHEER NEDERLAND EN HET 'WIJ-GEVOEL'
De Maand van de Geschiedenis 2011 stond in het teken van het 'Wij-gevoel'. Dus kwam er in de Maand van de Geschiedeniskrant een stuk over Mijnheer Nederland, de filmmaker Bert Haanstra. Lees verder...


DE READE FLAGGE
In 1892 ging vijfzesde van de totale Nederlandse armenzorg naar Friesland. Geen wonder dat het socialisme er in vruchtbare bodem viel. De bevlogen ex-dominee Ferdinand Domela Nieuwenhuis vond er zijn trouwste aanhangers en de Friese advocaat Pieter Jelles Troelstra verdedigde er opgepakte activisten die recht voor allen eisten.

Zie mijn artikel in nummer 6-2011 van Historisch Nieuwsblad of lees verder...

Ferdinand Domela Nieuwenhuis


PARIJS NA DE BEVRIJDING
De Britse historicus Antony Beevor heeft terecht veel aandacht en veel lezers getrokken met zijn boeken over de Slag bij Stalingrad en de ondergang van Berlijn in 1945. Geen wonder dat zijn Nederlandse uitgever nu een boek van hem uit 1994 onder het stof vandaan heeft gehaald en in vertaling heeft uitgebracht. In september 2010 verscheen Parijs na de bevrijding. Bedoeld wordt de bevrijding van Parijs in 1944, tegen het einde van de Tweede Wereldoorlog. Opnieuw is het een bijzonder lezenswaardig werk.
Lees verder…


ÉMILE ZOLA ALS JOURNALIST
Voor Historisch Nieuwsblad nummer 6-2010 trad Geert Mak op als gasthoofdredacteur. Zijn thema was journalistiek in de twintigste (en negentiende) eeuw. Ik schreef voor het nummer een artikel over het journalistieke werk en de maatschappelijke bemoeienis van de Franse schrijver Émile Zola.
Lees verder...


COLUMNS IN DE FILMKRANT
'Filmhistoricus Hans Schoots legt maandelijks de filmkritiek op de sofa', luidde de aanhef van de column 'Analyze this' in de Filmkrant.
Lees verder...

Alle teksten op deze site © Hans Schoots

Ontwerp en websitebouw: Rob Zeeman, Amsterdam
Redactie en websitebeheer: Hans Schoots

Foto's in de menubalk boven v.l.n.r.: De Newyorkse gangsterbaas Abe Reles doodgeschoten / Architect Mies van der Rohe in Chicago (r.) / Communistenleider Paul de Groot / Hitlers favoriete filmregisseur Leni Riefenstahl