WELKOM OP DE WEBSITE VAN HANS SCHOOTS
zelfstandig onderzoeker en publicist


LAATSTE UPDATE ZATERDAG 28 MAART 2015

Contact: hschoots@wxs.nl

Zie ook Publicatielijst en Schoots Publicaties en Producties
Niet op Twitter of Facebook



Op deze pagina: ... Rebelse Stad ... prins Claus ... tegencultuur .... S
ixties ... jaren vijftig ... gratis online boek over de Franse Tijd ... Ongenaakbaar Madrid ... Hoos Blotkamp ... Joris Ivens en de Culturele Revolutie ... Martha Gellhorn ...

Op de Nieuwspagina: ... Twee jaar Stromenland ... Boris van der Ham ... Stromenland ... schilder Bert Haanstra ... Scheepsbouw .... Haanstra filmer van Nederland ... de Hollandse Documentaire School ... Van Fanfare tot Spetters ... Gevaarlijk leven ... Spaanse Burgeroorlog ... Spaarnestad ...


TIP: De drie grootste massamoordenaars uit de wereldgeschiedenis waren de praktiserende atheïsten Adolf Hitler, Josef Stalin en Mao Zedong.



REBELSE STAD: PROVONOSTALGIE
4-2-2015 Hiermee een eerste reactie op Rebelse Stad van regisseur Willi Lindwer, de documentaire over Provo die op 2 februari 2015 bij Eye Filmmuseum in première ging. Lindwer was zelf deel van de beweging uit de jaren 1965-1967 en was veelvuldig aanwezig bij de happenings die rond Het Lieverdje op het Amsterdamse Spui werden gehouden. In zijn film kijkt hij met veel weemoed terug op die tijd. Voor degenen die net als hij voornamelijk op zoek zijn naar jeugdsentiment is dat mooi, maar voor wie een nieuw inzicht zoekt, kritische twijfel bij de makers verwacht of enige notie hoopt te krijgen over hoe andere segmenten van de samenleving tegen Provo aankeken, wordt teleurgesteld. We krijgen de onderhoudende maar onkritische visie van voormalige provo's op Provo te zien.

In de jaren 1965-1967 kwam het in Amsterdam zoals bekend veelvuldig tot confrontaties tussen activisten en politie. Een van de groepen die daar een rol in speelde was Provo, daarnaast waren er andere, van studenten die tegen de Vietnamoorlog demonstreerden tot boze bouwvakkers. Wanneer je Rebelse Stad moet geloven, was er voor 1965 niets dan duisternis, is Neêrlands vrijheid daarna begonnen en is die grotendeels aan Provo te danken. Dit simplistische beeld is betreurenswaardig, omdat Provo wel degelijk belang heeft gehad, en je zo geneigd raakt ook daaraan te gaan twijfelen. Het lijkt geen toeval dat burgemeester Eberhard van der Laan in zijn toespraak aan het begin van de premièreavond memoreerde hoe de Nederlandse vrijheid vorm kreeg in de zestiende en zeventiende eeuw. Zijn historische visie op Provo beperkte hij wijselijk tot een eigen jeugdherinnering: toen hij vroeger in Rijnsburg woonde had hij 13 jaar lang een hond die Provo heette.

Op één punt miste hij met deze slalomtactiek wel een kans. De gebeten hond voor Provo in Amsterdam was immers een oude voorganger van Van der Laan, burgemeester Gijs van Hall. Vanwege de voortdurende chaos in de stad verzocht de regering Van Hall in 1967 te vertrekken. Kan gebeuren. Maar dat Van Hall een integer bestuurder was en bovendien een groot man uit het verzet tijdens de Tweede Wereldoorlog, daar had Provo geen oog voor. Twintigjarigen kunnen vernieuwend denken, maar beseffen gewoonlijk niet hoe weinig ze weten. De eerste die Van Hall publiekelijk rehabiliteerde was Geert Mak in zijn boek Een kleine geschiedenis van Amsterdam uit 1995. Dat het geen kwaad had gekund wanneer Van der Laan dit onderwerp nog eens had aangesneden, bleek even later toen de film onderweg was. Daarin werden fragmenten getoond uit het beroemde interview dat Mies Bouman in 1966 met Van Hall had, waarin hij zowat in tranen uitbarstte omdat hij er niet in slaagde een oplossing te vinden voor de geweldsescalatie in Amsterdam. Maar juist dat kwetsbare moment ontbreekt in Rebelse Stad. Is dit toeval, of is het omdat het niet in het gewenste beeld past? In de film is Van Hall nog dezelfde kwalijke figuur waarvoor hij indertijd op straat werd gehouden.

Een ander onderwerp waarover Rebelse stad nog exact dezelfde visie geeft die Provo er in 1966 over had, is het huwelijk van Prinses Beatrix en Claus von Amsberg. Zelfs de suggestie dat Claus bij de SS is geweest, wordt onweersproken herhaald. Voor de goede orde: Claus was 18 jaar toen de Tweede Wereldoorlog eindigde en was in de oorlog dienstplichtige en verplicht lid van de Hitlerjugend. De acties die voor en tijdens het huwelijk op touw werden gezet – waaronder de bekende rookbommen – worden in Rebelse Stad als heldendaden in herinnering gebracht, met als contrapunt beelden van marcherende pelotons van de politie en de landmacht, in uniformen die volgens het commentaar leken op die van de Duitsers tijdens de oorlog. Nergens de vraag of er niet een tegenstrijdigheid zit in het feit dat Claus eerst zowat persoonlijk voor Auschwitz ('Clauschwitz') verantwoordelijk werd gesteld en later zelfs door voorheen zijn grootste vijanden als een goed mens werd geprezen. De waarheid is helaas dat het Provo – en anderen – indertijd niets kon schelen wie hij was.

Rebelse Stad geeft een mooie beeldimpressie van het verschijnsel Provo, waarvoor beeldresearcher Gerard Nijssen veel uit de kast heeft gehaald. Jammer dat de ex-Provo's erin nog steeds intens tevreden zijn over wat ze vroeger hebben verricht. Voor mensen die indertijd zo kritisch waren, is dit gebrek aan zelfrelativering opmerkelijk te noemen. Rebelse Stad documenteert 50 jaar na dato vooral Provonostalgie. Lees verder voor een meer uitvoerig commentaar...


50 JAAR GELEDEN: HOE NEDERLAND PRINS CLAUS VERWELKOMDE
In 1965 werd het huwelijk tussen prinses Beatrix en Claus von Amsberg aangekondigd. Een vloedgolf aan reacties volgde. Het was Nederland op zijn smalst. Ik schreef een kritische terugblik op de gebeurtenissen in NRC Handelsblad. Aan Harry Mulisch was het niet besteed: hij vond ook achteraf dat hij als deelnemer aan de anti-Clausacties gelijk had gehad, zei hij in een reactie op het artikel. Lees verder...



Rookbom bij het huwelijk van Beatrix en Claus, 1966

__________________________________________________

DE TEGENCULTUUR
Dit is de werktitel voor mijn komende boek, dat naar verwachting uitkomt in 2015. Het verschijnt bij uitgeverij Prometheus

Waar kwamen ze ineens vandaan? In 1967 verschenen er hippies en bloemenmeisjes in het Amsterdamse straatbeeld. Provo werd dat jaar opgeheven, maar nu volgde een veel bredere alternatieve beweging die naast de Provo-ideeën nog heel andere invloeden oppikte. De wind van de 'Summer of love' waaide vanuit Amerika over naar 'Amsterdam Magisch Centrum'. Met muzikale experimenten en suggesties van Oosterse filosofie en psychedelische ervaring veroverde de Beatles-elpee Sgt Pepper de wereld. In 1967 werd in Amsterdam de oprichting van Paradiso en tweelinginstituut Fantasio voorbereid. Voorjaar 1968 was het zover, en in het hele land richtten jongeren vergelijkbare centra op.

Er is veel geschreven over de politieke veranderingen van de jaren zestig en zeventig, maar weinig over de tegencultuur die rond 1967 explodeerde, haar eigen weg ging en liever uit de samenleving stapte dan die te willen veranderen. Van muziek en theater tot design en mode, van geestverruimende middelen en esoterische zoektochten tot biologische landbouw en nieuwe leefvormen, op allerlei manieren werden pogingen ondernomen te ontsnappen aan Het Systeem.

Wat waren de ideeën achter deze tegencultuur, wat was haar betekenis en wat is het blijvende belang ervan? Op deze vragen zoek ik een antwoord in mijn komende boek.

__________________________________________________


DE POPULUXE VAN DE AMERIKAANSE JAREN VIJFTIG
Het Amerika van de jaren vijftig had veel weg van een kinderspeeltuin. Lees verder...


KEES BRUSSE EN MENSEN VAN MORGEN
Op 9 december 2013 overleed acteur en filmmaker Kees Brusse. In 2014 is het een halve eeuw geleden dat zijn film Mensen van morgen uitkwam. Daarin praten jongeren van 1964 over hun leven en hun dromen. Er zat verandering in de lucht, maar wat er allemaal nog zou volgen, kon toen niemand voorzien. Lees verder...


DE JAREN VIJFTIG WAREN NIET SUF
Anders dan de jongeren van de jaren zestig vaak dachten, waren de jaren vijftig in Nederland in veel opzichten een tijd van voortvarende modernisering. Lees verder...


NORTHERN SOUL
Najaar 2014 kwam in Engeland de speelfilm Northern Soul uit, gewijd aan een uniek fenomeen in de popgeschiedenis. De obsessieve betrokkenheid van Britse Mods bij de vroege Amerikaanse soulmuziek. Lees verder...


HERINNERINGEN AAN DE TILBURGSE SCENE
VAN EIND JAREN ZESTIG

Volg de links hieronder:

Manager van undergroundgroep Veni Vidi Vici

Deejay in de Hills Club

The Outsiders in Tilburg en aan de Amstel

Hippie in de Drunense Duinen - Club La Vigne

Golden Earrings

Impressies uit de Tilburgse scene

____________________________________________

GRATIS ONLINE BOEK OVER DE FRANSE TIJD IN NEDERLAND (1794-1815)

Lees hier: Hans Schoots, ARISTOCRATEN, YVERAARS EN SLIJMGASTEN - In tien stappen door de Franse Tijd

Een overzicht van de Franse Tijd in tien hoofdstukken - oorspronkelijk artikelen in Historisch Nieuwsblad. Op basis van de actuele literatuur, aangevuld met links naar andere gratis boeken online en radioprogramma's.

__________________________________________

STEDENREIS MADRID
Voor de reiziger die verder wil kijken dan de oppervlakte van de Madrileense cultuur is het boek Ongenaakbaar Madrid onmisbaar.

Redactie Arjen Fortuin en Hans Schoots, met bijdragen van een groot aantal prominente Spanjekenners uit Nederland en Vlaanderen.

'In Ongenaakbaar Madrid is de liefde voor Madrid voelbaar aanwezig... Een onweerstaanbare uitnodiging tot een bezoek aan de stad...' (Ger Groot in NRC Handelsblad)

Inhoudsopgave en bestellen...

___________________________________________

HET SURREALISTISCHE DENKEN VAN SALVADOR DALÍ
In 2013 hielden het Centre Pompidou in Parijs en het Reina Sofia in Madrid het grootste retrospectief van Salvador Dalí sinds dertig jaar. Maar Dalí was misschien interessanter vanwege zijn ideeën en zijn levenshouding dan vanwege zijn kunstwerken. Lees verder...


VOORMALIG FILMMUSEUMDIRECTEUR HOOS BLOTKAMP OVERLEDEN
Op 3 april 2014 overleed in Den Haag de voormalig Filmmuseumdirecteur, curator van het Centraal Museum, cultuurambtenaar en kunsthistorica Hoos Blotkamp. Reden voor een terugblik in Een kleine geschiedenis van het Filmmuseum/Eye (update 21-5-2014).


MODERNE KUNST EN POLITIEK

In twee recente boeken over kunstgeschiedenis wordt de relatie tussen het modernisme in de beeldende kunsten en de politieke ideologieën van de twintigste eeuw aan de orde gesteld. In The Liberation of painting. Modernism and Anarchism in Avant Guerre Paris stelt de Amerikaanse Patricia Leighten dat de moderne kunst van voor de Eerste Wereldoorlog sterk werd beïnvloed door het anarchisme. In Kunstenaars van de Kultuurkamer concludeert de Nederlandse Claartje Wesselink dat de Nederlandse kunstwereld, met Stedelijk Museumdirecteur Willem Sandberg voorop, er na de Tweede Wereldoorlog toe neigde realistische kunst als moreel 'fout' te beschouwen en abstracte kunst als 'goed'.

Dan had Willem Sandberg daarin ongelijk. In Nederland was de meest vooraanstaande kunstenaar in het verzet tegen bezetting en antisemitisme de welhaast classicistische beeldhouwer Gerrit Jan van der Veen, terwijl modernistische kunstenaars zich wereldwijd wisten te verbinden met alle grote ideologieën van de eeuw: het kapitalisme, het communisme, het fascisme, het nazisme en inderdaad ook het anarchisme. Omgekeerd wisten al deze denkrichtingen en maatschappijen het modernisme te incorporeren. Ook het nazisme, waarvan wel de foto's van Hitler boven de maquettes van een classicistisch nieuw centrum van Berlijn bekend zijn, maar niet het feit dat de meeste utiliteitsbouw in nazi-Duitsland modernistisch was. Uitgesproken modernistische filmmakers als Leni Riefenstahl en Walter Ruttmann waren er prominenten.

Het artikel 'The avant-garde's adaptability to the ideologies of the 20th century' gaat uitvoerig op deze kwesties in, met de avant-gardefilm als uitgangspunt, maar een blik op de maatschappelijke positie van de hele moderne kunst in de eerste helft van de twintigste eeuw. Lees verder…

De twee genoemde boeken zijn gerecenseerd in NRC Handelsblad van 27 juni 2014


NIEUWE WEBSITE STICHTING JORIS IVENS - MAAR DE FEITEN KLOPPEN ER NIET
In juli 2014 ging de nieuwe website van de in Nijmegen gevestigde Europese Stichting Joris Ivens online. Dat daar binnenkort het gedigitaliseerde archief op te vinden zal zijn, is natuurlijk heel goed nieuws. Wijzigingen in het bestuur en andere ontwikkelingen gaven zelfs enige hoop dat de stichting minder fanclub en meer wetenschappelijk ging worden. Maar de nieuwe site blijft onbetrouwbaar. Hier volgen twee voorbeelden uit vele.

In de rubriek 'Biografie' wordt Ivens' tienjarige verblijf in stalinistisch Oost-Europa met een enkele zin van onjuistheden en verhulling afgehandeld. Lees hierover verder...

Naar aanleiding van de Franse uitbreng van een dvd-set met daarop de complete twaalfurige lofzang op de Culturele Revolutie Hoe Yukong de bergen verzette, wordt op de website de geschiedenis van deze film uit de doeken gedaan. Het is grotendeels een samenvatting van de visie die Ivens er in zijn memoires van begin jaren tachtig op had.

Zo lezen we weer dat Ivens en zijn echtgenote Marceline Loridan van de Chinese premier Zhou Enlai carte blanche kregen om te filmen 'wat en waar ze wilden' om 'China te filmen zoals het nu was.' Dat de werkelijkheid heel anders was, staat er niet bij. De filmmakers spraken geen Chinees en moesten zich door partijfunctionarissen laten leiden. De film geeft een volkomen vals beeld van de toenmalige toestand in China. Ivens en Loridan geloofden heilig in de Culturele Revolutie en schotelden hun Westerse publiek niet de feiten maar een fantasiewereld voor, wat misschien zelfmisleiding was, maar daarmee ook misleiding van de toeschouwers. Delen ervan zijn geënsceneerd terwijl we nu opnieuw te lezen krijgen dat ze spontaan werden opgenomen (bijvoorbeeld het deel De apotheek).

Het deel Professor Tsien is uitermate cynisch. hierin krijgen we een hoogleraar te zien die dankbaar is voor het feit dat Rode Gardisten hem er hardhandig op hebben gewezen dat 'de praktijk' belangrijker is dan 'de theorie' en hij voor heropvoeding naar het platteland is gestuurd. In het werkelijke Chinese leven pleegden toen talrijke universitaire medewerkers na mishandeling en vervolging zelfmoord. Deze dingen zijn allang bekend, maar hier worden ze opnieuw niet de moeite van het vermelden waard gevonden.

Kanttekeningen bij de film zijn ook door Chinese betrokkenen zelf geplaatst in René Seegers' documentaire Een oude vriend van het Chinese volk (vpro, 2008). Lees verder...


Joris Ivens (2e van links) en Marceline Loridan (met microfoon) op een massabijeenkomst tijdens de Culturele Revolutie

Om je te informeren kun je nu dus ook Yukong zelf bekijken, al valt dat niet mee. Het gaat hier beslist niet om een artistieke klassieker. Midden jaren negentig, toen de Europese Stichting Joris Ivens nog in Amsterdam gevestigd was en een andere personele bezetting had, heeft de stichting eens een tentoonstelling in het Filmmuseum georganiseerd waarvoor kunstenaars werd gevraagd werk te maken, geïnspireerd op Joris Ivens. Daar ben ik ook nog bij betrokken geweest. Probleempje: veel van die kunstenaars hadden nog nooit van Ivens gehoord. Er werd dus een seminar in het Filmmuseum georganiseerd waar ook De apotheek werd vertoond, algemeen als het beste deel uit Yukong beschouwd. Maar na een minuut of tien begon het publiek hoorbaar ongemakkelijk op de stoelen te schuiven. Ik zat naast een toenmalig staflid van de Stichting, die fluisterend opperde: 'Zullen we hem maar af zetten?' Dat gebeurde toch maar niet, zodat de zaal met overduidelijke tegenzin De apotheek moest uitzitten.

Op de stichtingswebsite wordt het verhaal over Yukong besloten met de nogal curieuze zin: 'De enige Chinese leider waar Ivens nooit contact mee heeft gehad is Mao Zedong. Spijt heeft hij daar niet van.' Dit is hogere wetenschap, gezien het feit dat Ivens al 25 jaar geleden is overleden. Maar ook bij leven was het beslist niet waar. Ja, wel toen Mao dood was (1976) en daarna in Beijing half in ongenade was gevallen en de nieuwe leider Deng Xiaoping Ivens wél ontving. Maar tijdens de Culturele Revolutie citeerde Ivens Mao te uit en te na en had hij de Grote Roerganger maar al te graag gesproken. Hij ontmoette wel Mao's later verguisde echtgenote Jiang Qing en poseerde zelfs met haar op het podium na een van haar revolutionaire opera's, die fraaie namen hadden als Het Rode Vrouwendetachement en De verovering van de Tijgerberg door strategie.

Waarom de waarheid over Yukong een jaar of veertig na dato in Nijmegen nog steeds moet worden verzwegen, is nauwelijks te vatten.

Hans Schoots, 14 juli 2014.

____________________________________________

HEMINGWAYFESTIVAL - OP VISITE BIJ MARTHA GELLHORN
Van 24 november tot 4 december 2014 organiseerde Het Literatuurhuis in Utrecht het Hemingwayfestival waar onder veel meer de film Hemingway & Gellhorn werd vertoond, over de onstuimige verhouding tussen schrijver en avonturier Ernest Hemingway en oorlogsverslaggever Martha Gellhorn, met niemand minder dan Nicole Kidman in de vrouwelijke hoofdrol.

In 1995 was ik in Londen op visite bij de inmiddels overleden Martha Gellhorn. Lees verder...


Clive Owen en Nicole Kidman als Hemingway en Gellhorn

Hemingway en Gellhorn figureren ook in Gevaarlijk leven. Een biografie van Joris Ivens. Lees hier hoofdstuk 10 Het Spaanse labyrinth (1937)

De liefde tussen Gellhorn en Hemingway speelde zich af tegen de achtergrond van de burgeroorlog in Spanje (1936-1939).
Lees hier veel meer over de Spaanse Burgeroorlog


MIJNHEER NEDERLAND EN HET 'WIJ-GEVOEL'
De Maand van de Geschiedenis 2011 stond in het teken van het 'Wij-gevoel'. Dus kwam er in de Maand van de Geschiedeniskrant een stuk over Mijnheer Nederland, de filmmaker Bert Haanstra. Lees verder...


DE READE FLAGGE
In 1892 ging vijfzesde van de totale Nederlandse armenzorg naar Friesland. Geen wonder dat het socialisme er in vruchtbare bodem viel. De bevlogen ex-dominee Ferdinand Domela Nieuwenhuis vond er zijn trouwste aanhangers en de Friese advocaat Pieter Jelles Troelstra verdedigde er opgepakte activisten die recht voor allen eisten.

Artikel verschenen in Historisch Nieuwsblad: lees verder...

Ferdinand Domela Nieuwenhuis


PARIJS NA DE BEVRIJDING
De Britse historicus Antony Beevor heeft terecht veel aandacht en veel lezers getrokken met zijn boeken over de Slag bij Stalingrad en de ondergang van Berlijn in 1945. Geen wonder dat zijn Nederlandse uitgever nu een boek van hem uit 1994 onder het stof vandaan heeft gehaald en in vertaling heeft uitgebracht. In september 2010 verscheen Parijs na de bevrijding. Bedoeld wordt de bevrijding van Parijs in 1944, tegen het einde van de Tweede Wereldoorlog. Opnieuw is het een bijzonder lezenswaardig werk.
Lees verder…


ÉMILE ZOLA ALS JOURNALIST
Voor Historisch Nieuwsblad nummer 6-2010 trad Geert Mak op als gasthoofdredacteur. Zijn thema was journalistiek in de twintigste (en negentiende) eeuw. Ik schreef voor het nummer een artikel over het journalistieke werk en de maatschappelijke bemoeienis van de Franse schrijver Émile Zola.
Lees verder...


DE DONKERE KAMER VAN DAMOKLES IN DE FILM
De verfilming van W.F. Hermans' roman De donkere kamer van Damokles door Fons Rademakers (1963) zette de toon voor de Nederlandse cinema over de Tweede Wereldoorlog in de daarop volgende decennia. Lees verder...


COLUMNS IN DE FILMKRANT
'Filmhistoricus Hans Schoots legt maandelijks de filmkritiek op de sofa', luidde de aanhef van de column 'Analyze this' in de Filmkrant.
Lees verder...

Alle teksten op deze site © Hans Schoots

Ontwerp en websitebouw: Rob Zeeman, Amsterdam
Redactie en websitebeheer: Hans Schoots

Foto's in de menubalk boven v.l.n.r.: De Newyorkse gangsterbaas Abe Reles doodgeschoten / Architect Mies van der Rohe in Chicago (r.) / Communistenleider Paul de Groot / Hitlers favoriete filmregisseur Leni Riefenstahl