WELKOM OP DE WEBSITE VAN HANS SCHOOTS
zelfstandig onderzoeker en publicist


LAATSTE UPDATE ZATERDAG 9 MEI 2015

Contact: hschoots@wxs.nl

Zie ook Publicatielijst en Schoots Publicaties en Producties
Niet op Twitter of Facebook



Op deze pagina:
OORLOG EN VREDE: ... Franse Tijd ... Spaanse Burgeroorlog ... Tweede Wereldoorlog ... Vietnam ...
TEGENCULTUUR: ... Rebelse Stad ... prins Claus ... Wally Tax ... S
ixties ... jaren vijftig ...
EN VERDER ... Hoos Blotkamp ... Joris Ivens en de Culturele Revolutie ... Martha Gellhorn ... Domela Nieuwenhuis

Op de Nieuwspagina:
Twee jaar Stromenland ... Boris van der Ham ...
Stromenland ... boek over de tegencultuur ... schilder Bert Haanstra ... Scheepsbouw .... Haanstra filmer van Nederland ... de Hollandse Documentaire School ... Van Fanfare tot Spetters ... Gevaarlijk leven ... Spaanse Burgeroorlog ... Spaarnestad ...



JORIS LUYENDIJK: 'HET AMORELE SYSTEEM WAARIN WIJ LEVEN'
De kritiek op Het Systeem is alweer meer dan een halve eeuw oud, maar de discussie blijft actueel. Lees verder...


OORLOG EN VREDE __________________________________________

ARISTOCRATEN, YVERAARS EN SLIJMGASTEN - IN TIEN STAPPEN DOOR DE FRANSE TIJD (1794-1815)

Lees hier het gratis online boek door Hans Schoots.

Een overzicht van de Franse Tijd in Nederland in tien hoofdstukken - oorspronkelijk artikelen in Historisch Nieuwsblad. Op basis van de actuele literatuur, aangevuld met links naar andere gratis boeken online en radioprogramma's.


VLIEGTUIGBOUWER FOKKER WERD GROOT TIJDENS DE EERSTE WERELDOORLOG
Een recensie van de biografie van Anthony Fokker en een interview met biograaf Marc Dierckx.


OVER HET ONTSTAAN VAN DE SPAANSE BURGEROORLOG (1936-1939)
Een andere analyse van de oorzaken van de Spaanse Burgeroorlog. Voor de meeste revoluties, omwentelingen en verkiezingsuitslagen geldt: Tegenover de massa's die vanwege hun overwinning juichend over straat gaan – zij worden vaak 'het volk' genoemd – staan massa's die thuis zitten te kniezen. En vaak vormen deze thuiszitters een bijna even groot gedeelte van de bevolking of zelfs de meerderheid. Overwinnaars die daar geen oog voor hebben, krijgen vroeg of laat de rekening gepresenteerd.' Lees verder in Euforie en ontnuchtering

Meer over dit onderwerp op de Startpagina Spaanse Burgeroorlog


WANDADEN VAN DE WEHRMACHT IN OOST-EUROPA
De Duitse Wehrmacht liet zich gebruiken als instrument voor Hitlers rassenpolitiek. Lees Verbrecherischen Befehle


PROPAGANDAFILMS UIT DE TWEEDE WERELDOORLOG
Het Internationaal Documentaire Festival Amsterdam wijdde ooit een programma aan propagandafilms uit de Tweede Wereldoorlog. Lees verder...


DE WEG NAAR DE AFGROND - ERNST JÜNGER EN DUITSLAND
Een conservatieve Duitse officier werd na de Tweede Wereldoorlog symbool van verzoening tussen Frankrijk en Duitsland. Lees verder...


PARIJS NA DE BEVRIJDING
De Britse historicus Antony Beevor heeft terecht veel aandacht en veel lezers getrokken met zijn boeken over de Slag bij Stalingrad en de ondergang van Berlijn in 1945. Geen wonder dat zijn Nederlandse uitgever nu een boek van hem uit 1994 onder het stof vandaan heeft gehaald en in vertaling heeft uitgebracht. In september 2010 verscheen Parijs na de bevrijding. Bedoeld wordt de bevrijding van Parijs in 1944, tegen het einde van de Tweede Wereldoorlog. Opnieuw is het een bijzonder lezenswaardig werk. Lees verder…


DE TWEEDE WERELDOORLOG ALS SPIEGELPALEIS
De visie die schrijver W.F. Hermans in zijn roman De donkere kamer van Damokles op de Tweede Wereldoorlog geeft, drukte enkele decennia lang zijn stempel op de Nederlandse films over de oorlog. Lees verder...


APOCALYPSE NOW: 'HET ULTIEME THEMAPARK'
Francis Ford Coppola's Apocalypse Now blijft een grootse film over het menselijk tekort, maar wie, voor zover via een speelfilm mogelijk, dichter bij de realiteit van de Vietnamoorlog wil komen, kan beter Full Metal Jacket, Platoon of The Deerhunter bekijken. Lees verder...


JORIS IVENS AND VIETNAM: ENTANGLEMENTS AT THE SEVENTEENTH PARALLEL
Film makers Joris Ivens and Marceline Loridan hardly knew the backgrounds of the war that was raging at Vietnams seventeenth parallel, but made an influential film about it. Read more...


NAWEEËN VAN DE VIETNAMOORLOG: IVENS' PRISONERS DILEMMA
Over Amerikaanse krijgsgevangen in Noord-Vietnam. Lees verder... English follows Dutch


ESCAPISME MAG
Toen Frans Afman, de bestuursvoorzitter van het Nederlands Filmfestival in Utrecht, acht dagen na 9/11 het festival opende met verwijzing naar 'de strijd voor het behoud van vrijheid en democratie' die Amerika voerde, wekten zijn emoties eigenlijk vooral bevreemding bij de aanwezigen. Lees verder...


TEGENCULTUUR ________________________________________

REBELSE STAD: PROVONOSTALGIE
Op 2 februari 2015 ging bij Eye Filmmuseum Rebelse Stad in première, de documentaire van regisseur Willi Lindwer over Provo. Lindwer was zelf deel van de beweging uit de jaren 1965-1967 en was veelvuldig aanwezig bij de happenings die rond Het Lieverdje op het Amsterdamse Spui werden gehouden. In zijn film kijkt hij met veel weemoed terug op die tijd. Voor degenen die net als hij voornamelijk op zoek zijn naar jeugdsentiment is dat mooi, maar voor wie een nieuw inzicht zoekt, kritische twijfel bij de makers verwacht of enige notie hoopt te krijgen over hoe andere segmenten van de samenleving tegen Provo aankeken, wordt teleurgesteld. We krijgen de onderhoudende maar onkritische visie van voormalige provo's op Provo te zien. Lees verder...


50 JAAR GELEDEN: HOE NEDERLAND PRINS CLAUS VERWELKOMDE
In 1965 werd het huwelijk tussen prinses Beatrix en Claus von Amsberg aangekondigd. Een vloedgolf aan reacties volgde. Het was Nederland op zijn smalst. Ik schreef een kritische terugblik op de gebeurtenissen in NRC Handelsblad. Aan Harry Mulisch was het niet besteed: hij vond ook achteraf dat hij als deelnemer aan de anti-Clausacties gelijk had gehad, zei hij in een reactie op het artikel. Lees verder...



Rookbom bij het huwelijk van Beatrix en Claus, 1966


BIOGRAFIE VAN WALLY TAX – Het Wally Taxsyndroom
Tien jaar na het overlijden van Wally Tax, beroemd geworden als zanger van de Amsterdamse popgroep The Outsiders, is er voorjaar 2015 een biografie van hem verschenen, geschreven door Rutger Vahl. De biograaf heeft daarvoor vele brieven, dagboekjes en andere documenten uit Wally's eigen ongeordende nalatenschap kunnen gebruiken. Kortom: eindelijk weer eens een boek over de Nederlandse popwereld waarbij de onderzoeksmethodes worden gebruikt die bij elk ander onderwerp normaal zijn.

Waardoor nu sterke verhalen van Wally over zijn ontmoetingen met Elvis Presley en andere beroemdheden als vaak overdreven of onwaar geboekt kunnen worden. In de jaren negentig heeft hij zijn memoires geschreven, en Rutger Vahl constateert dat die vol verzinsels staan. Vahl legt sterk de nadruk op de rijke fantasie van Wally, wanneer het om zijn eigen levensloop gaat, en heeft ook een heldere verklaring voor die neiging tot fantaseren. De moeder van Wally Tax was afkomstig uit Oekraïne en had de typische melancholie uit die streken, die voortkomt uit de wetenschap dat het leven vol tegenslagen zit. Liegen is dan een manier om de wereld mooier te maken.

Er is denk ik een minder romantische verklaring voor het feit dat Wally weleens porkies vertelde. Ik noem dat het Wally Taxsyndroom. Wally is welhaast een modelvoorbeeld van iemand die op heel jonge leeftijd beroemd wordt – voor Nederlandse begrippen dan – en daarna zijn hele leven nog door moet zonder in staat te zijn dat vroege hoogtepunt te herhalen. De successen van The Outsiders vielen tussen zijn achttiende en zijn twintigste. Het valt niet mee wanneer, in een samenleving waar je even gemakkelijk op het schild wordt geheven als in de greppel achtergelaten, je naleven al zo vroeg begint, terwijl de behoefte aan populariteit en erkenning blijft. Voetballers die hetzelfde overkomt kunnen tegenwoordig een goede cent verdienen door hun treurige verhaal te laten optekenen.

Wally's memoires zaten indertijd boordevol frustratie en de sterke verhalen over wie hij in Amerika allemaal kende en hoe populair de Outsiders nog steeds waren over de oceaan, waren daar uitingen van. Wanneer hij een uitgever of een ghostwriter had gehad die de marktwaarde van een ondergangsverhaal had gezien, zou het een heel ander boek zijn geworden. Gelukkig is hem dat bespaard gebleven. Wally Tax was op zijn oudere dag ondanks dat een wat tragische figuur, al onderschat biograaf Rutger Vahl hoe geliefd hij tot het einde is gebleven in zijn eigen Amsterdamse buurt.

Rutger Vahl, Het leven en lijden van een outsider.
Wally Tax, Tot hier, en dan verder.

Lees ook: De Outsiders in Tilburg en aan de Amstel


DE POPULUXE VAN DE AMERIKAANSE JAREN VIJFTIG
Het Amerika van de jaren vijftig had veel weg van een kinderspeeltuin. Lees verder...


KEES BRUSSE EN MENSEN VAN MORGEN
Op 9 december 2013 overleed acteur en filmmaker Kees Brusse. In 2014 is het een halve eeuw geleden dat zijn film Mensen van morgen uitkwam. Daarin praten jongeren van 1964 over hun leven en hun dromen. Er zat verandering in de lucht, maar wat er allemaal nog zou volgen, kon toen niemand voorzien. Lees verder...


DE JAREN VIJFTIG WAREN NIET SUF
Anders dan de jongeren van de jaren zestig vaak dachten, waren de jaren vijftig in Nederland in veel opzichten een tijd van voortvarende modernisering. Lees verder...


NORTHERN SOUL
Najaar 2014 kwam in Engeland de speelfilm Northern Soul uit, gewijd aan een uniek fenomeen in de popgeschiedenis. De obsessieve betrokkenheid van Britse Mods bij de vroege Amerikaanse soulmuziek. Lees verder...


HERINNERINGEN AAN DE TILBURGSE SCENE
VAN EIND JAREN ZESTIG

Volg de links hieronder:

Manager van undergroundgroep Veni Vidi Vici

Deejay in de Hills Club

The Outsiders in Tilburg en aan de Amstel

Hippie in de Drunense Duinen - Club La Vigne

Golden Earrings

Impressies uit de Tilburgse scene

______________________________________________

STEDENREIS MADRID
Voor de reiziger die verder wil kijken dan de oppervlakte van de Madrileense cultuur is het boek Ongenaakbaar Madrid onmisbaar.

Redactie Arjen Fortuin en Hans Schoots, met bijdragen van een groot aantal prominente Spanjekenners uit Nederland en Vlaanderen.

'In Ongenaakbaar Madrid is de liefde voor Madrid voelbaar aanwezig... Een onweerstaanbare uitnodiging tot een bezoek aan de stad...' (Ger Groot in NRC Handelsblad)

Inhoudsopgave en bestellen...

___________________________________________

HET SURREALISTISCHE DENKEN VAN SALVADOR DALÍ
In 2013 hielden het Centre Pompidou in Parijs en het Reina Sofia in Madrid het grootste retrospectief van Salvador Dalí sinds dertig jaar. Maar Dalí was misschien interessanter vanwege zijn ideeën en zijn levenshouding dan vanwege zijn kunstwerken. Lees verder...


VOORMALIG FILMMUSEUMDIRECTEUR HOOS BLOTKAMP OVERLEDEN
Op 3 april 2014 overleed in Den Haag de voormalig Filmmuseumdirecteur, curator van het Centraal Museum, cultuurambtenaar en kunsthistorica Hoos Blotkamp. Reden voor een terugblik in Een kleine geschiedenis van het Filmmuseum/Eye (update 21-5-2014).


MODERNE KUNST EN POLITIEK

In twee recente boeken over kunstgeschiedenis wordt de relatie tussen het modernisme in de beeldende kunsten en de politieke ideologieën van de twintigste eeuw aan de orde gesteld. In The Liberation of painting. Modernism and Anarchism in Avant Guerre Paris stelt de Amerikaanse Patricia Leighten dat de moderne kunst van voor de Eerste Wereldoorlog sterk werd beïnvloed door het anarchisme. In Kunstenaars van de Kultuurkamer concludeert de Nederlandse Claartje Wesselink dat de Nederlandse kunstwereld, met Stedelijk Museumdirecteur Willem Sandberg voorop, er na de Tweede Wereldoorlog toe neigde realistische kunst als moreel 'fout' te beschouwen en abstracte kunst als 'goed'.

Dan had Willem Sandberg daarin ongelijk. In Nederland was de meest vooraanstaande kunstenaar in het verzet tegen bezetting en antisemitisme de welhaast classicistische beeldhouwer Gerrit Jan van der Veen, terwijl modernistische kunstenaars zich wereldwijd wisten te verbinden met alle grote ideologieën van de eeuw: het kapitalisme, het communisme, het fascisme, het nazisme en inderdaad ook het anarchisme. Omgekeerd wisten al deze denkrichtingen en maatschappijen het modernisme te incorporeren. Ook het nazisme, waarvan wel de foto's van Hitler boven de maquettes van een classicistisch nieuw centrum van Berlijn bekend zijn, maar niet het feit dat de meeste utiliteitsbouw in nazi-Duitsland modernistisch was. Uitgesproken modernistische filmmakers als Leni Riefenstahl en Walter Ruttmann waren er prominenten.

Het artikel 'The avant-garde's adaptability to the ideologies of the 20th century' gaat uitvoerig op deze kwesties in, met de avant-gardefilm als uitgangspunt, maar een blik op de maatschappelijke positie van de hele moderne kunst in de eerste helft van de twintigste eeuw. Lees verder…

De twee genoemde boeken zijn gerecenseerd in NRC Handelsblad van 27 juni 2014


NIEUWE WEBSITE STICHTING JORIS IVENS - MAAR DE FEITEN KLOPPEN ER NIET
In juli 2014 ging de nieuwe website van de in Nijmegen gevestigde Europese Stichting Joris Ivens online. Dat daar binnenkort het gedigitaliseerde archief op te vinden zal zijn, is natuurlijk heel goed nieuws. Wijzigingen in het bestuur en andere ontwikkelingen gaven zelfs enige hoop dat de stichting minder fanclub en meer wetenschappelijk ging worden. Maar de nieuwe site blijft onbetrouwbaar. Hier volgen twee voorbeelden uit vele.

In de rubriek 'Biografie' wordt Ivens' tienjarige verblijf in stalinistisch Oost-Europa met een enkele zin van onjuistheden en verhulling afgehandeld. Lees hierover verder...

Naar aanleiding van de Franse uitbreng van een dvd-set met daarop de complete twaalfurige lofzang op de Culturele Revolutie Hoe Yukong de bergen verzette, wordt op de website de geschiedenis van deze film uit de doeken gedaan. Het is grotendeels een samenvatting van de visie die Ivens er in zijn memoires van begin jaren tachtig op had.

Zo lezen we weer dat Ivens en zijn echtgenote Marceline Loridan van de Chinese premier Zhou Enlai carte blanche kregen om te filmen 'wat en waar ze wilden' om 'China te filmen zoals het nu was.' Dat de werkelijkheid heel anders was, staat er niet bij. De filmmakers spraken geen Chinees en moesten zich door partijfunctionarissen laten leiden. De film geeft een volkomen vals beeld van de toenmalige toestand in China. Ivens en Loridan geloofden heilig in de Culturele Revolutie en schotelden hun Westerse publiek niet de feiten maar een fantasiewereld voor, wat misschien zelfmisleiding was, maar daarmee ook misleiding van de toeschouwers. Delen ervan zijn geënsceneerd terwijl we nu opnieuw te lezen krijgen dat ze spontaan werden opgenomen (bijvoorbeeld het deel De apotheek).

Het deel Professor Tsien is uitermate cynisch. hierin krijgen we een hoogleraar te zien die dankbaar is voor het feit dat Rode Gardisten hem er hardhandig op hebben gewezen dat 'de praktijk' belangrijker is dan 'de theorie' en hij voor heropvoeding naar het platteland is gestuurd. In het werkelijke Chinese leven pleegden toen talrijke universitaire medewerkers na mishandeling en vervolging zelfmoord. Deze dingen zijn allang bekend, maar hier worden ze opnieuw niet de moeite van het vermelden waard gevonden.

Kanttekeningen bij de film zijn ook door Chinese betrokkenen zelf geplaatst in René Seegers' documentaire Een oude vriend van het Chinese volk (vpro, 2008). Lees verder...


Joris Ivens (2e van links) en Marceline Loridan (met microfoon) op een massabijeenkomst tijdens de Culturele Revolutie

Om je te informeren kun je nu dus ook Yukong zelf bekijken, al valt dat niet mee. Het gaat hier beslist niet om een artistieke klassieker. Midden jaren negentig, toen de Europese Stichting Joris Ivens nog in Amsterdam gevestigd was en een andere personele bezetting had, heeft de stichting eens een tentoonstelling in het Filmmuseum georganiseerd waarvoor kunstenaars werd gevraagd werk te maken, geïnspireerd op Joris Ivens. Daar ben ik ook nog bij betrokken geweest. Probleempje: veel van die kunstenaars hadden nog nooit van Ivens gehoord. Er werd dus een seminar in het Filmmuseum georganiseerd waar ook De apotheek werd vertoond, algemeen als het beste deel uit Yukong beschouwd. Maar na een minuut of tien begon het publiek hoorbaar ongemakkelijk op de stoelen te schuiven. Ik zat naast een toenmalig staflid van de Stichting, die fluisterend opperde: 'Zullen we hem maar af zetten?' Dat gebeurde toch maar niet, zodat de zaal met overduidelijke tegenzin De apotheek moest uitzitten.

Op de stichtingswebsite wordt het verhaal over Yukong besloten met de nogal curieuze zin: 'De enige Chinese leider waar Ivens nooit contact mee heeft gehad is Mao Zedong. Spijt heeft hij daar niet van.' Dit is hogere wetenschap, gezien het feit dat Ivens al 25 jaar geleden is overleden. Maar ook bij leven was het beslist niet waar. Ja, wel toen Mao dood was (1976) en daarna in Beijing half in ongenade was gevallen en de nieuwe leider Deng Xiaoping Ivens wél ontving. Maar tijdens de Culturele Revolutie citeerde Ivens Mao te uit en te na en had hij de Grote Roerganger maar al te graag gesproken. Hij ontmoette wel Mao's later verguisde echtgenote Jiang Qing en poseerde zelfs met haar op het podium na een van haar revolutionaire opera's, die fraaie namen hadden als Het Rode Vrouwendetachement en De verovering van de Tijgerberg door strategie.

Waarom de waarheid over Yukong een jaar of veertig na dato in Nijmegen nog steeds moet worden verzwegen, is nauwelijks te vatten.

Hans Schoots, 14 juli 2014.

____________________________________________

HEMINGWAYFESTIVAL - OP VISITE BIJ MARTHA GELLHORN
Van 24 november tot 4 december 2014 organiseerde Het Literatuurhuis in Utrecht het Hemingwayfestival waar onder veel meer de film Hemingway & Gellhorn werd vertoond, over de onstuimige verhouding tussen schrijver en avonturier Ernest Hemingway en oorlogsverslaggever Martha Gellhorn, met niemand minder dan Nicole Kidman in de vrouwelijke hoofdrol.

In 1995 was ik in Londen op visite bij de inmiddels overleden Martha Gellhorn. Lees verder...


Clive Owen en Nicole Kidman als Hemingway en Gellhorn

Hemingway en Gellhorn figureren ook in Gevaarlijk leven. Een biografie van Joris Ivens. Lees hier hoofdstuk 10 Het Spaanse labyrinth (1937)

De liefde tussen Gellhorn en Hemingway speelde zich af tegen de achtergrond van de burgeroorlog in Spanje (1936-1939).
Lees hier veel meer over de Spaanse Burgeroorlog


MIJNHEER NEDERLAND EN HET 'WIJ-GEVOEL'
De Maand van de Geschiedenis 2011 stond in het teken van het 'Wij-gevoel'. Dus kwam er in de Maand van de Geschiedeniskrant een stuk over Mijnheer Nederland, de filmmaker Bert Haanstra. Lees verder...


DE READE FLAGGE
In 1892 ging vijfzesde van de totale Nederlandse armenzorg naar Friesland. Geen wonder dat het socialisme er in vruchtbare bodem viel. De bevlogen ex-dominee Ferdinand Domela Nieuwenhuis vond er zijn trouwste aanhangers en de Friese advocaat Pieter Jelles Troelstra verdedigde er opgepakte activisten die recht voor allen eisten.

Artikel verschenen in Historisch Nieuwsblad: lees verder...

Ferdinand Domela Nieuwenhuis


ÉMILE ZOLA ALS JOURNALIST
Voor Historisch Nieuwsblad nummer 6-2010 trad Geert Mak op als gasthoofdredacteur. Zijn thema was journalistiek in de twintigste (en negentiende) eeuw. Ik schreef voor het nummer een artikel over het journalistieke werk en de maatschappelijke bemoeienis van de Franse schrijver Émile Zola.
Lees verder...


COLUMNS IN DE FILMKRANT
'Filmhistoricus Hans Schoots legt maandelijks de filmkritiek op de sofa', luidde de aanhef van de column 'Analyze this' in de Filmkrant.
Lees verder...

Alle teksten op deze site © Hans Schoots

Ontwerp en websitebouw: Rob Zeeman, Amsterdam
Redactie en websitebeheer: Hans Schoots

Foto's in de menubalk boven v.l.n.r.: De Newyorkse gangsterbaas Abe Reles doodgeschoten / Architect Mies van der Rohe in Chicago (r.) / Communistenleider Paul de Groot / Hitlers favoriete filmregisseur Leni Riefenstahl