WELKOM OP DE WEBSITE VAN HANS SCHOOTS
onafhankelijk onderzoeker en schrijver


LAATSTE UPDATE MAANDAG 22 MEI 2017

Contact: hschoots@wxs.nl

Zie ook Publicatielijst
Check out Hans Schoots op Academia.edu




OP DEZE PAGINA:
Dagelijkse actualiteiten, meestal op het gebied van de internationale betrekkingen ... 9/11 ... Vietnam ... Koude Oorlog ... Tweede Wereldoorlog ... Spaanse Burgeroorlog ... Franse Tijd ... Moderne kunst en de ideologieën van de Twintigste Eeuw

OP DE NIEUWSPAGINA:
Provo ... Sixties ... Summer of Love ... Marcuse ... Literatuur op de Balearen ...
Scheepsbouw ... Stromenland ... Ivenspolitiek ... The Conscience of Cinema? ... Bert Haanstra ...

 

Foto: Tijdens de Tweede Wereldoorlog gaf auteur George Orwell commentaar voor de BBC >


ACTUEEL...


DAN LIEVER ZONDER D66
21-5-2017 - Zou mijn voorspelling van verkiezingsavond nog uitkomen? Een kabinet van CDA-VVD-D66-CU? (zie hieronder 15-3-2017). Mijn verwachting dat D66 en de ChristenUnie redelijk gemakkelijk tot overeenstemming konden komen, blijkt te optimistisch. De vraag is nu: waarom zou dat automatisch moeten betekenen dat de CU afvalt? Een optie is ook dat D66 afvalt. De zogenaamde voltooid levenwet schijnt te grootste sta-in-de-weg te zijn. Intussen staat het eenieder die genoeg van het leven heeft allang vrij er zelf een punt achter te zetten. Ingewikkelder wordt het wanneer een ander dan degene met een levenseindewens de verantwoordelijkheid toegeschoven krijgt (zie hieronder 3-3-2017: 'Ontmenselijking'). Grote niet-christelijke organisaties van onder meer verpleegkundigen en artsen waarschuwen tegen lichtzinnige invoering van de door D66 verlangde wet. Ook zonder de CU is een brede maatschappelijke discussie hierover noodzakelijk en invoering binnen vier jaar onverantwoord. Dat D66 blijkbaar de grote problemen van het land, in het onderwijs, de zorg, rond de internationale situatie en de defensie, ondergeschikt wil maken aan dit zogeheten kroonjuweel, moet niet worden beloond.

Een kwalijk argument werd op televisie geuit door Jan Terlouw, ditmaal zo te zien in afstemming met de partijleiding van D66. Hij noemde als bezwaar tegen de CU dat 'rechts en links meer in evenwicht' moeten zijn, 'gezien de verkiezingsuitslag.' Heeft hij een andere verkiezingsuitslag gezien dan wij? Wanneer we er met Terlouw even vanuit gaan dat D66 zelf in het midden staat, zijn de verhoudingen tussen links en rechts zo:

SGP+PVV+FvD+CDA+VVD hebben samen 77 zetels: rechts heeft een meerderheid in het parlement.

D66: 19 zetels

PvdA+GroenLinks+SP+PartijvoordeDieren hebben samen 42 zetels. Als de ChristenUnie wordt meegerekend 47 zetels: links heeft nog geen derde van de 150 parlementszetels.

Van Denk is nog niet duidelijk of het links is of ondemocratisch-rechts, maar waarschijnlijk het tweede. 50Plus is links noch rechts te noemen.

Ik zeg er maar even bij dat ik op de PvdA heb gestemd, maar om te beweren dat er in een kabinet meer links bij moet 'gezien de verkiezingsuitslag' is een klap in het gezicht van de kiezer.

Vermoedelijk wordt het alsnog VVD-CDA-D66-CU. Anders hoop ik, hoewel ik niet gelovig ben, dat ook het CDA de poot stijf houdt over de voltooid levenwet.


NOORD-KOREA: DE MACHTSTHEORETICI ONTGAAT IETS
15-4-2017 - Niet ten onrechte vermoedt de Noord-Koreaspecialist en Leids hoogleraar Remco Breuker dat het risico op een confrontatie rond Noord-Korea met de dag groeit. Noord-Korea maakt vorderingen op technologisch gebied waardoor het land op afzienbare termijn niet alleen een atomaire bedreiging voor Zuid-Korea en Japan vormt, maar dat ook voor de Verenigde Staten kan worden. De Noord-Koreaanse draagraketten voor langere afstanden worden beter en de kernkoppen worden lichter, wat bij elkaar opgeteld betekent dat ze steeds verder kunnen komen. Het obsessieve regime besteedt een kwart van zijn budget aan defensie. Aan de andere kant gaat er ook nogal veel mis, dus al zou Pjongjang in staat zijn een raket richting Californië te sturen, het is allesbehalve zeker dat hij er ook aankomt. Temeer omdat er onderscheppingsmogelijkheden zijn. Maar het risico wordt toch steeds groter en wanneer Kim Jong-un en de zijnen de capaciteit eenmaal echt in handen hebben, is Leiden in last. Vooral omdat de Noord-Koreaanse politiek niet voldoet aan elders gangbare normen.

Hierover wordt door de machtstheoretici iets te licht gedacht. Zij gaan ervan uit dat elk land uiteindelijk zo verstandig is zich te richten naar de reële machtsverhoudingen en de existentiële belangen van land en volk, of desnoods alleen van het regime zelf. Deze denkwijze volstaat bij Noord-Korea niet omdat hij de betekenis van de ideologie negeert. Kim Jong-un staat zichzelf toe verderfelijke Westerse films te bekijken en de betere Westerse whisky's te drinken die hij zijn onderdanen met ideologische argumenten onthoudt. Overigens een frappante parallel met het gedrag van Jiang Qing, de zelfs voor toenmalige Chinese begrippen radicale echtgenote van Mao Zedong. Toch is er reden ervan uit te gaan dat zulke leiders op zijn minst voor een deel - en met veel fanatisme - geloven in wat ze prediken. Hoe extremistischer, hoe verder hun denkbeelden van de werkelijkheid verwijderd zijn, maar hoe hardnekkiger ze eraan vasthouden.

In het geval van Noord-Korea behoort tot die overtuigingen al meer dan een halve eeuw dat het land is omsingeld door imperialistische vijanden die het zogeheten socialisme er willen vernietigen. Hele of halve gelovigen kunnen een rigide uitleg geven aan gedachten als: 'Liever staande sterven, dan op de knieën verder leven' of 'Dan liever de lucht in!'. En hun bevolking daarin, al of niet tegen haar zin, meeslepen de ondergang tegemoet.

Een horrorscenario dat niet uitgesloten kan worden, is bijvoorbeeld dat van de zelfdestructie. Denk aan de sekte van de Amerikaan Jim Jones, die in 1978 meer dan 900 sekteleden tot een massale zelfmoord dreef. Noord-Korea is een machtsfactor in Oost-Azië met een heleboel kenmerken die je in een ander land ook ziet. Maar het heeft tevens wat weg van een sekte die in zijn grillige vijanddenken kan concluderen: dan maar allemaal de lucht in, met jullie erbij. Dit soort denken is een van de redenen waarom Beijing maar beperkte invloed heeft op wat Kim Jong-un doet of nalaat, en waardoor de vraag opdoemt wanneer het gevaarlijker wordt niets te doen dan iets te doen. Een duivels dilemma.

Zie ook: Guus Hiddink verslaat Kim Jong-il


TOMAHAWKS OP SYRIË, MAAR WAT NU VERDER?


USS Porter lanceert een Tomahawk kruisvluchtwapen

7-4-2017 - Buiten Assads bondgenoten zullen velen de Amerikaanse aanval van 7 april 2017 op een Syrisch militair vliegveld kunnen billijken. De internationale gemeenschap vindt gifgas gebruiken onaanvaardbaar en die boodschap dringt nu misschien tot Damascus door: wanneer het weer gebeurt, kan Assad rekenen op een nieuwe tegenactie, en dan net even groter dan de zeer terughoudende Amerikaanse actie van vandaag.

Al moeten we wel hopen – wat heet – dat de Amerikanen hun inlichtingen op orde hebben en de weapons of mass destruction inderdaad bij Assad vandaan kwamen.

Maar hoe gaat het nu verder? Het zou niet de eerste keer zijn dat de VS slaapwandelend een avontuur aangaan. Zonder duidelijkheid te hebben over stap twee of drie, of een exit strategie. Donald Trump verzet zich al jaren, voor zijn doen heel consequent, tegen Amerikaanse interventie in andere landen om daar regime change af te dwingen – Irak, Libië, Syrië. Gaat de dynamiek van alledag daar nu alsnog verandering in brengen? Hopelijk niet.

Dat Assad niet deugt is bekend. Maar de alternatieven zijn ook niet bepaald aantrekkelijk. Het bekende lijstje van oppositiegroepen tegen Assad nog maar eens nalopen.

IS: commentaar overbodig.

Andere jihadistische groepen: ook geen verbetering.

Pro-Turkse (jihadistische) groepen: Erdogan in plaats van Assad??

Koerden: de sterkste niet-jihadistische opposanten, maar ambiëren geen hoofdrol in een Syrische nationale regering.

Gematigde c.q. democratische krachten: een minderheid.

Wanneer in de berichtgeving over Syrië van 'de rebellen' wordt gesproken, worden gemakshalve de democraten en degenen die 9/11 toejuichen bij elkaar geveegd, maar de strijd gaat daar niet tussen de good guys van de oppositie en de bad guys van Assad. Er zijn meer bad guys in dat land dan je de bevolking toewenst. Wanneer buitenlandse interventie een einde aan het Assad-regime zou kunnen maken, zou er altijd nog een land in conflict overblijven, waar de orde tien of twintig jaar lang van buitenaf overeind gehouden zou moeten worden. Hoe onbevredigend het ook klinkt uit moreel oogpunt: de optie met de meeste kans op vrede is een compromis tussen de partijen.

In de mediareacties op de Amerikaanse Tomahawkaanval is sprake van Trumps onberekenbaarheid voor en na. De Volkskrant noemt hem 'triggerhappy'. Ik denk dat deze commentatoren zich zwaar misrekenen en dat het besluit tot deze actie in grote consensus is genomen door Donald Trump, de Nationale Veiligheidsraad, de gezamenlijke opperbevelhebbers van de strijdkrachten (Joint Chiefs of Staff) en het Pentagon, en allesbehalve een persoonlijke impuls van Trump was. Het is er eerder een bewijs voor dat het Amerikaanse systeem nog werkt. Uitleg volgt.


CENTRUM-RECHTSE COALITIE STAAT VRIJWEL VAST
15-3-2017, Verkiezingsavond, 21.40 uur – Net na de eerste exit polls wordt door de politieke beschouwers al voorspeld dat er hele langdurige coalitiebesprekingen aankomen. Dat kon nog wel eens meevallen.

Het meest ingrijpende aan de Kamerverkiezingen van vandaag zagen we al aankomen. Dat is de ongekende neergang van de Partij van de Arbeid, die een eeuw lang tot de hoofdstromingen van ons land behoorde en al die jaren de belangrijkste politieke vertegenwoordiger van de arbeidersklasse was. Wat niet betekent dat het voorgoed voorbij is: de sociaaldemocratische partij van Duitsland (SPD) was vorige week nog de grootste van het land in de peilingen aldaar.

De precieze uitslag zal nog wel afwijken, maar uit de exitpolls is de trend duidelijk. GroenLinks rekent zich nu even rijk, maar dat lijkt me kortzichtig. In 2012 haalde links (PvdA, GL, SP, en vooruit: Partij voor de Dieren) in totaal 59 zetels. Nu worden het er rond de 44.* Links is bovendien van karakter veranderd: nog minder een volksbeweging.

Voor de kabinetsformatie lijkt een ding duidelijk: de PvdA zou na deze afstraffing wel gek zijn zelfs maar te praten over regeringsdeelname, links of rechts. Waarmee ook de bij GroenLinks gedroomde centrum-linkse coalitie (CDA, D66, PvdA, GL, SP) achter de horizon lijkt te verdwijnen. Temeer omdat Sybrand Buma (CDA) tijdens de campagne al heeft gezegd dat hij daar beslist niet aan meedoet, en bovendien een zodanig rechtsgeoriënteerde campagne heeft gevoerd, dat een zwaai naar links van het CDA ongeloofwaardig is en hem volgende keer hetzelfde lot bezorgt dat nu de PvdA treft. Een gevaar dat trouwens ook GroenLinks kan treffen wanneer de 'rechter'-vleugel van zo'n kabinet overweegt.

Om diezelfde reden zullen het CDA en de VVD alleen in uiterste nood met GroenLinks in zee gaan om VVD, CDA en D66 aan te vullen.

Zeker is niets, maar het moet toch raar lopen wil de komende coalitie niet bestaan uit VVD, CDA en D66 plus een of enkele kleine partijen, zoals ChristenUnie, SGP of 50+. Zij hebben in Tweede en Eerste kamer een meerderheid.

Mijn voorkeur had een coalitie in het midden, gezien de onzekere wereld om ons heen [zie hieronder 30-1-1017: Het weerbare midden]. Dat gaat zonder de PvdA niet door. GroenLinks is op dit punt geen vervanger: GL wil defensie immers op de nullijn zetten - dus op een begroting van miljarden minder dan het tien jaar terug nog was. Dat is in de huidige internationale verhoudingen niet te verantwoorden.

* Het werden er 42. Of Denk iets anders is dan een ondemocratisch-rechtse Erdoganpartij, moet nog blijken.


ERDOGANS AMBITIES
10-3-2017/26-3-2017 - De Nederlandse democratie, de vrijheid van meningsuiting en de vrijheid van godsdienst gelden voor alle Nederlandse burgers, welke afkomst of achtergrond ze ook hebben. Maar ze zijn geen recht voor buitenlandse politieke leiders die de strijd uit hun land hier willen importeren of zich hier in de Nederlandse verhoudingen willen mengen. Buitenlandse regeringen die iets in Nederland willen, kunnen dat vragen bij het ministerie van Buitenlandse Zaken. Wanneer in de wet wat anders staat, moet die onverwijld worden gewijzigd. Voornoemde rechten gelden evenmin voor bijvoorbeeld buitenlandse imams, wanneer die ons land schaden. Nauw hiermee verbonden is de kwestie van buitenlandse financiering: hoe sneller er een einde komt aan extern geld voor politieke partijen en religieuze organisaties hoe beter.

De pogingen van het Erdoganregime om in Nederland en andere Europese landen politiek te bedrijven zijn onderdeel van een algemenere houding op het internationale toneel. Doel van de Turkse regering is te kijken hoe ver ze kan gaan in het opleggen van haar wil aan anderen, onder het motto 'brutalen hebben de halve wereld'. Er zal duidelijk gemaakt moeten worden dat Nederland en Europa niet in die helft van de wereld liggen.

14-3-2017 - Tussen alle geroep van Erdogan door, werd duidelijk waar het hem werkelijk om gaat in het conflict met Nederland. De NOS meldde op 14 maart: 'De Turkse president zei verder dat Europa moeilijk doet, omdat landen in Europa het niet kunnen hebben dat Turkije machtiger wordt.' Erdogan wil tegenover Europa en zijn buurlanden meer macht en schuwt daar weinig middelen voor. Eerder op de dag had hij het erover dat Nederland aan 'de Turkse eisen' dient te voldoen. Wie denkt dat het hier gaat om voorbijgaande verkiezingsretoriek of praatjes voor binnenlands gebruik, vergist zich deerlijk.

Turkije probeert op agressieve wijze dominanter te worden in de internationale verhoudingen ten koste van anderen en weerstand hiertegen zal nog lang nodig zijn.

26-3-2017 - Of zoals Erdogans trouwe adviseur Yigit Bulut verklaarde: 'Het is gedaan met Europa. Het grote Turkse Rijk komt eraan.' (de Volkskrant, 25-3-2017). Of Turkije nog thuis hoort in de NAVO is de vraag. Volgens Bulut niet: 'De regeringen van de Balkanlanden zijn te bang voor Duitsland om de waarheid te zeggen. Maar weest verheugd beste vrienden, de volkeren daar hebben de koppen al bijelkaar gestoken om te bedenken hoe ze op de een of andere manier door Istanbul kunnen worden geregeerd...' Het zit dicht bij de aankondiging van openlijke agressie tegen NAVO-bondgenoten.

Voorstel
26-3-2017 - Griekenland is een van de weinige Europese landen die zich aan de NAVO-normen houden. Het besteedt er twee procent van zijn schamele budget aan. En dit terwijl het land diep in de schulden zit. Laat een aantal Europese landen gezamenlijk de defensiekosten van Griekenland voor zijn rekening nemen (en verhogen), waardoor er geld in het land zelf vrij komt voor andere nijpende zaken. Zo worden twee vliegen in een klap geslagen: een meer tegemoetkomende houding tegenover een land in nood, en een dringend noodzakelijke versterking van onze bescherming in Zuid-Oost Europa.


IS MILITAIRE DIENSTPLICHT ACHTERHAALD?
4-3-2017 - In Zweden wordt de militaire dienstplicht heringevoerd, voor mannen en voor vrouwen. Noorwegen deed dit al eerder. (Lees verder na de afbeelding)

De reden is de toenemende activiteit van Rusland in en rond de Baltische Zee en de Oostzee. Daarbij gaat het niet alleen om de raketten die recent zijn opgesteld bij Kaliningrad en die ook Scandinavië kunnen treffen, maar ook om Russische onderzeebootoperaties in de Zweedse territoriale wateren en de bekende vliegtuigen die het luchtruim invliegen om te kijken of ze verjaagd worden. Niet zo heel ver van Zweden liggen Esland, Letland en Litouwen, die aan Rusland grenzen. Rusland heeft weinig op met de onafhankelijkheid van deze NAVO-landen en mocht daar een conflict ontstaan, dan raakt Scandinavië daar gauw in betrokken. Zweden is geen lid van de NAVO, maar werkt er wel mee samen.

Nu rijst er toch een vraagje. In Nederland is het standpunt van minister van Defensie Jeannine Hennis dat de strijdkrachten geen behoefte hebben aan dienstplichtigen maar een professionele krijgsmacht willen zijn. Een wetenschapper die net een boek over twee eeuwen dienstplicht in Nederland heeft gepubliceerd, heb ik in verschillende radioprogramma's horen zeggen dat zulke dienstplicht tegenwoordig achterhaald is, want het gaat niet meer om massalegers maar om modern wapentuig, cyberwarfare enzovoort. Het is zeker waar dat er nog veel aankomt dat wij ons nu nog niet eens kunnen voorstellen, maar De Krim werd geannexeerd met groene mannetjes en in Oost-Oekraïne zijn nog altijd ouderwetse veldslagen gaande, waarin de tank een van de belangrijkste wapens is. De Russische grondlegers omvatten 395.000 man, onder wie 190.000 dienstplichtigen. Wat tegenwoordig ook een nieuwe relevantie heeft: voor het omvangrijke Turkse leger (cijfers zijn onduidelijk omdat een deel in de gevangenis zit) bestaat eveneens dienstplicht. (Lees verder na de afbeelding)

Tanks behoren tot de belangrijkste wapens in de oorlog in Oost-Oekraine

Tot nu toe is in Nederland de politieke discussie alleen gegaan over een voorstel van het CDA om een sociale dienstplicht voor jongeren in te voeren, vooral om maatschappelijke verantwoordelijkheid te kweken. Of zouden Buma en de zijnen hiermee een ballonnetje oplaten voor een meer vergaand voorstel: het ook in Nederland uit de mottenballen halen van de militaire dienstplicht zelf? Die dienstplicht bestaat zoals bekend al, en binnenkort ook voor vrouwen, maar is na de Koude Oorlog opgeschort.

Wat als de spanningen op ons continent verder stijgen? Blijft de militaire dienstplicht dan werkelijk achterhaald? Op dit moment volgen de Nederlandse strijdkrachten een andere weg. Ze proberen voor allerlei taken zoveel mogelijk verbindingen aan te gaan met civiele partijen. Bijvoorbeeld door voor cyber-oorlogvoering samen te werken met burgerexperts.

Maar volstaat dat? Een willekeurig voorbeeld. De Koninklijke Landmacht heeft 100 Leopard 2-tanks aan Finland verkocht en had er daarna geen meer, maar least er nu een handjevol van de Duitsers. In de jaren tachtig had Nederland er nog meer dan 900. Stel dat er in nieuwe verhoudingen toch weer eens 100 worden gekocht of geleast. Het gaat er nu even om hoeveel mensen met de meest uiteenlopende vakkennis er nodig zijn om die operationeel te houden. In de volgende cijfers doe ik er maar een gooi naar: het gaat om het idee. Zo'n tank heeft een bemanning van 4. Drie bemanningen per tank is 12. Dan zijn er per tank zeg 40 techneuten en ander direct ondersteunend personeel nodig. Verder heeft een tankeenheid een organisatie- en een commandostructuur. Nog eens 50 mensen per tank? Afgerond 100 man per tank. Voor 100 tanks zijn dat 10.000 mensen. Nogmaals, dit zijn geen exacte cijfers, het kunnen er ook 5000 of 12.000 zijn. Ze zijn hier alleen stof tot nadenken: er is ook in een moderne krijgsmacht gewoon veel menskracht nodig.

Alleen hopen dat er genoeg personeelsleden op advertenties afkomen lijkt dan geen sterke optie. De technici, de bemanningen, tot de medewerkers in de kantine en de administrateurs aan toe, ze moeten er gewoon zijn. Die vakkennis bestaat wel, maar grotendeels in de burgersamenleving. En dan zou het wel eens alles behalve overbodig kunnen zijn de noodzakelijke krachten de dienst in te halen. In het midden latend of militaire dienstplicht in Nederland nodig is of niet, dat hij achterhaald is, lijkt me in ieder geval onzin.

Aanvulling 9-3-2017. Misschien denkt u over een, twee of drie jaar, wanneer deze discussie volop actueel zal zijn, nog eens aan bovenstaand stukje. Een onderzoek onder jongeren wees trouwens uit dat velen onder hen het klimaat als ons belangriijkste probleem beschouwen - niet ten onrechte - maar ook is 50% van hen ervan overtuigd dat er een nieuwe oorlog in Europa komt. Het journalistenforum op Radio 1 deed er op 7 maart een beetje lacherig over. Ha, ha, ho, ho, die jongeren!

Ik ben geen jongere, maar laat ik ook eens een voorspelling doen, al hoop ik dat hij niet uitkomt. De kans dat wij binnen tien jaar in Europa in een oorlog verkeren die ook Nederlandse burgers treft, lijkt me fifty-fifty. In conflict met machten buiten de EU wel te verstaan. Misschien met het zwaartepunt in Oost-Europa en/of Zuidoost-Europa, maar met volledige, actieve deelname van Nederland als NAVO-partner.


ONTMENSELIJKING
3-3-2017 - Opeens kwam het allemaal weer boven, toen D66-lijsttrekker Alexander Pechtold in het tv-programma Nieuwsuur een 57-jarige die verzelfmoord wilde worden beloofde dat hij naar wettelijke mogelijkheden daarvoor gaat streven. Let wel: iedereen in Nederland heeft het recht zichzelf van het leven te beroven en dat kan ook op betrekkelijk milde manier. Wat voornoemde 57-jarige eist (!) is dat iemand anders de verantwoordelijkheid voor zijn dood op zich neemt, en wel onmiddellijk. Niet omdat hij ongeneeslijk ziek is, of bejaard en verlaten, maar omdat hij nu eenmaal vindt dat hij genoeg heeft van het leven. Dit is misschien een harde reactie, maar wie voor de televisiecamera zo optreedt, geeft anderen het recht er een mening over te uiten. Het doel van de wet die D66 nu bepleit, is 75-plussers te helpen op verzoek uit het leven te stappen. Zoals Pechtold duidelijk maakte, streeft hij daarna naar uitbreiding naar lagere leeftijden.

Wat bovenkomt is de kritiek op het technocratisch-rationalisme. Enkele jaren geleden heb ik een studie gemaakt van de tegencultuur van de jaren zestig. Mijn conclusie was dat de belangrijkste grondstroom van de jaren zestigbeweging was: verwerping van de moderniteit en nu net dat technocratisch-rationalisme. In Nederland verwoordde onder anderen Provo-ideoloog Roel van Duijn deze tamelijk brede afkeer van een samenleving die in volle vaart doorraast, zonder de bom die onder de rails ligt te zien, zoals hij het uitdrukte. In dezelfde tijd of al eerder bonden ook denkers als Herbert Marcuse, Erich Fromm, Theodor Adorno en – in Nederland minder bekend – de Fransman Jacques Ellul, er de strijd tegen aan (zie voor mijn werknotities hierover academia.edu). Of liever gezegd: ze neigden sterk naar de overtuiging dat voornoemde trein genadeloos verder zou denderen, daarbij van alles van waarde zou vernietigen, maar dat daar weinig tot niets tegen te doen was. De kernwoorden uit hun denken waren tegen het einde van de jaren zestig in ieder geval bij elke kritische jongere in Nederland bekend. Wat ze ermee deden is een ander verhaal.

Hier volgen enkele kenmerken van die technocratisch-rationalistische samenleving. Alles wat vanuit de technocratische logica niet-logisch is, wordt onvermijdelijk geneutraliseerd of naar een onschadelijke marge gedrongen. Een resultaat van diezelfde logica is de onophoudelijk verder voortschrijdende bureaucratisering – ook wanneer liberalen het voor het zeggen hebben. Daarmee verbonden is de reglementering en protocolisering van de hele samenleving. De toenemende controle op en sturing in alle domeinen van het menselijk leven, inclusief dat achter ieders voordeur, komt niet alleen, of misschien zelfs niet in de eerste plaats van de staat, maar van internationale door niemand behoorlijk gecontroleerde cybernetwerken. Niet Shell of Exxon maar Google en Facebook zullen heersen. De robotisering van delen van de samenleving staat voor de deur, net als de integratie van mens en robot. De mens zoals wij die nu kennen, lijkt bezig zichzelf te transformeren in een nieuwe ontmenselijkte soort.

Wij weten nu meer dan ze in de jaren zestig wisten. Maar ook toen was deze trend al meer dan een eeuw gaande en hij werd ook al vroeg waargenomen. Bijvoorbeeld door Karl Marx in zijn vroegste teksten (ca 1842-1845), door de socioloog Karl Weber (teksten ca. 1890-1920), maar ook door schrijvers als Aldous Huxley (Brave New World, 1932) en George Orwell (Nineteen Eighty-Four, 1949). De jonge Marx zag mensen die werden overweldigd door de door henzelf geschapen wereld en noemde dat vervreemding. Weber zag hoe bureaucratisering en rationaliteit alles wat daar niet mee strookte verdrongen. Huxley beschreef een wereld waarin eenieder volledig wordt gecontroleerd door een autonoom werkend systeem, waaraan het individu zich vrijwillig onderwerpt omdat het door dat systeem in de watten wordt gelegd, maar dat elke individualiteit zo vernietigt. Orwell voorspelde de staat die – onder meer via een beeldscherm in elke woning – het individu tot in elke hoek van zijn bestaan en zijn gedachten controleerde en dicteerde. De latere denkers, die tot in de jaren zestig actief waren, borduurden op hun ideeën voort, en nu al zijn hun verwachtingen deels werkelijkheid geworden.

In zijn recente pamflet over het populisme interpreteert journalist Joris Luyendijk de boosheid van veel burgers als verzet tegen 'de verbouwers', een mondiale elite die van de wereld een neoliberale technocratie wil maken: bankiers, politici, investeerders en accountants die nooit verantwoording hoeven af te leggen, maar steentje voor steentje hun filosofie van concurrentie en vrije markt aan iedereen opleggen. Vanuit de hierboven geschilderde visie lijkt dit me een teveel op personen gerichte kritiek. Belangrijker zijn inherente mechanismen, zoals de kracht van de technologische ontwikkeling zelf, of de ijzeren logica van een steil geinstitutionaliseerd rationalisme. Wel is er op sommige punten een opvallende overeenkomst tussen de tegencultuur van de jaren zestig en de boze oppositie van nu: ze delen een afkeer van een moderniteit en rationaliteit die alles wat daarmee in strijd is wegvaagt.

Terug naar Pechtolds hulp bij zelfdoding. Die past in het grotere rationalistische denkraam. Toch zijn er ook rationele bezwaren tegen: het is best logisch dat wie zichzelf van het leven wil beroven, pas in uiterste omstandigheden een ander met de verantwoordelijkheid daarvoor mag opzadelen. Maar vooral wordt er te licht gedacht over de uniciteit van elk leven en over hoeveel het waard is dat waar mogelijk te behouden. Juist atheïsten zouden moeten beseffen dat de dood niet betekent 'rustig gaan slapen', zoals vaak misleidend wordt gezegd. Buiten het leven hebben we niets. Wanneer de ratio en de 'onttovering van de wereld' tot onverschilligheid tegenover zulke grote waarheden leidt, dan is een meer betoverde wereld te verkiezen.


HET LANDSBELANG
17-2-2017 - Toen Mark Rutte afgelopen najaar het landsbelang aanriep in de discussie over het Oekraïnereferendum was de reactie: 'Grote woorden'. Toch is deze al bijna vergeten term weer volop actueel, in en buiten Nederland. Het laatste incident dat dit duidelijk maakt, is het ontslag van Michael Flynn, de nationale veiligheidsadviseur (!) van het Witte Huis. Met zijn illegale overleg met de Russische ambassadeur handelde hij in strijd met het Amerikaanse landsbelang en vertoonde hij, vooral ook gezien de inhoud van zijn contacten, landsverraderlijke trekjes. Terwijl de president van de Verenigde Staten Barack Obama sancties afkondigde omdat Moskou had geprobeerd de Amerikaanse verkiezingen te ontregelen, besprak Flynn immers in het geheim de opheffing van die sancties. Landverraad, ook zo'n woord waarvan we dachten dat het tot een ver verleden behoorde.

Waarom Flynn, en mogelijk anderen uit het Trumpkamp, zich precies met Moskou encanailleerden, zal nog moeten blijken. Maar hier alvast een voorzet. Trump en de zijnen koesteren een zodanige haat tegen Obama en Clinton en tegen het landsbestuur in Washington in het algemeen, dat ze in de strijd daartegen bereid zijn met iedereen samen te werken. Tegen 'Washington' is letterlijk alles geoorloofd. In het land of zijn bewoners zijn ze niet geinteresseerd: wie 200.000 dollar lidmaatschapsgeld betaalt, mag in Trumps vakantieresort op de foto met de man die de tas draagt met de codes voor de Amerikaanse atoommacht. Over het landsbelang en het belang van de hele wereld gesproken! Narcistische onverschilligheid, hoogmoedswaanzin, zakelijke overwegingen en agressieve willekeur vormen hier een gevaarlijke mix. De tijd waarin in het Witte Huis 'de president van alle Amerikanen' zetelde, is voor hen voorbij. Wat ooit begon als - soms terechte - kritiek op 'Washington' is ontaard in een aanval op de nationale instituties en de Verenigde Staten zelf.

Ook aan onze kant van de Atlantische Oceaan loopt kritiek op de 'gevestigde orde' soms wel erg gemakkelijk over in vijandig pacteren met een buitenlandse macht. Radicaal rechts in diverse Europese landen flirt met Poetin. Zo heeft Marine Le Pens Front National zich financieel afhankelijk gemaakt van Moskou. En dat zijn die Franse vrienden van Geert Wilders.

Dat partijen binnen onze landen op eigen houtje betrekkingen aangaan met een macht die ons niet goed gezind is, is op zijn zachtst gezegd bedenkelijk. Ook kwalijk is trouwens dat opiniemakers deze lieden vaak als patriotten aanduiden.

Zie ook Raam op Rusland


HET WEERBARE MIDDEN
30-1-2017 - Op weg naar de Tweede Kamerverkiezingen beginnen de omtrekken van een soort linkse samenwerking te ontstaan. Veel meer zal het waarschijnlijk niet worden, maar de vraag is ook of dat moet. Scherpe scheidslijnen tussen links en rechts geven houvast, maar er staan teveel nadelen tegenover. Voor je het weet zijn er inderdaad maar twee opties over - bijvoorbeeld door samenwerking met de VVD uit te sluiten: een links blok of een rechts blok. In Denemarken kampen ze al lang met zulke 'blokvorming'. Rechts en links sluiten elkaar uit met als belangrijk gevolg dat er nu twaalf jaar een rechts minderheidskabinet heeft geregeerd dat gedoogsteun van de populistische Deense Volkspartij nodig heeft. Tussendoor regeerde links vier jaar. In Kopenhagen wordt naarstig geprobeerd deze tweedeling te doorbreken, maar anders dan in de televisieserie Borgen lukt dat nog niet erg.

Een vergelijkbare blokvorming in Nederland zou rechtse partijen drijven naar samenwerking met de PVV, die heel wat minder matig is dan de Deense Volkspartij.

Een regering van de traditioneel linkse partijen PvdA, GroenLinks en SP ligt niet bepaald om de hoek. Er is trouwens sinds 1945 nog nooit een linkse meerderheid geweest. Daarom wordt gehoopt op een coalitie van links met D66 en CDA. Maar het CDA zal zoiets alleen doen wanneer het zelf groot is, en dan treedt regel 1 in werking: de gevoelsmatige voorkeur in het CDA ligt bij een centrumrechtse regering. Niettemin is links met CDA en D66 denkbaar.

Ware het niet dat er nog een urgente kwestie is. In een bedreigende wereld zijn weerbare buitenlandse politiek en verbetering van de defensie hoge prioriteiten. Wat mij betreft mag centrum-links de economische liberalisering een eind terugdringen, ook al omdat het goed is voor de sociale cohesie die we komende jaren nog heel hard nodig zullen hebben. Maar wat betekent de internationale situatie voor de coalitievorming? De SP wil bezuinigen op defensie en wil een 'slanke, hoogwaardige krijgsmacht' die zich beperkt tot 'vredestaken'. Dat gaat niet lukken, want de hoofdtaak van defensie is nu ons grondgebied en dat van onze bondgenoten te verdedigen. GroenLinks zegt in zijn verkiezingsprogramma dat Nederland niet mag wegkijken van de conflicten in de wereld en moet samenwerken tegen terrorisme. Wat defensie betreft pleit het voor samenwerking en specialisatie tussen de EU-landen. Wat dit inhoudt blijft vaag, maar financieel wil GroenLinks op de nullijn blijven.

Samenwerking en specialisatie zijn nodig, maar wel omgekeerd: met aanzienlijk meer investeren in de eigen defensie als basis voor die samenwerking. Zelfs D66, de EU-partij bij uitstek, legt zich vast op een moderne Nederlandse defensie met een budget dat in stappen groeit naar de NAVO-afspraken. Het wordt de hoogste tijd dat het weerbare midden een coalitie vormt en nu eens echt de leiding neemt.

Clingendael-onderzoeker Dick Zandee bracht de partijstandpunten over defensie in kaart. Lees verder...


GEERT WILDERS IS ZELF DE GODWIN
21-2-2017 - Een spook waart door Europa. Het is het spook van het rechtsextremisme. Slechts een paar dagen nadat een van de leidende figuren van Alternative fur Deutschland (AfD) het holocaustmonument in Berlijn een 'monument van de schande' had genoemd, was Geert Wilders in de mooie Duitse stad Koblenz op bezoek bij diezelfde AfD voor een 'Europese top'. Om misverstanden te voorkomen: de 100% antisemiet van de AfD bedoelde met die schandvlek niet dat Duitsland de grootste misdaad in de menselijke geschiedenis heeft veroorzaakt met de industriële moord op zes miljoen Joden, hij vond het kwalijk dat het monument aan dit feit herinnert, en aan al die miljoenen slachtoffers. Dat vond spreker niet patriottisch. Maar verontwaardigd doen wanneer critici overeenkomsten tussen het rechtsextremisme en het nazisme bespeuren.

Het grootste politieke probleem van vandaag is dat teveel mensen een gebrek aan voorstellingsvermogen hebben. Wanneer Wilders, notabene tijdens de algemene beschouwingen in de Tweede Kamer, zegt dat alle moskeeën met politiegeweld moeten worden gesloten en alle Korans uit de huizen van gelovigen moeten worden gehaald, is de neiging te denken 'hij bedoelt het niet zo'. Veel verstandiger is te veronderstellen dat hij zich nog inhoudt omdat de wet grenzen stelt. En er voor de zekerheid toch maar vanuit te gaan dat hij het echt zou doen wanneer hij de kans kreeg. 'Meent hij het wel/meent hij het niet' is hier een bijzonder onverantwoord spelletje. Wanneer we ons moeten voorstellen wat Wilders bedoelt met zijn verhalen over moskeeën en Korans, lijkt dat helaas het meeste op de Kristallnacht. Wilders is zelf de godwin.

Binnenkort: de term populisme suggereert een eenvormigheid die er niet is. De verschillen tussen rechtsextremisme en wat ik volksconservatisme noem lijken soms klein, maar zijn essentieel. Zo zijn de PVV en het Vlaams Belang heel wat extremistischer dan de Vlaamse NVA of de Deense Volkspartij.


JOHN MCCAIN: ELKE DAG EEN GLAASJE ETHANOL
16-1-2017 – Nu halve psychopaten als de baas van de haatwebsite Breitbart tot de allernaaste medewerkers van de nieuwe Amerikaanse president gaan behoren, wordt de vraag: bestaat de Republikeinse Partij nog wel? Of wordt ze een willoos verlengstuk van het Witte Huis? Ook voor niet-Republikeinen en voor de rest van de wereld is die vraag van het grootste belang. Voorlopig is het helaas van secundaire betekenis hoe het met de Democratische Partij gaat. Die kan op dit moment parlementair gezien alleen nog iets bereiken in samenwerking met een deel van de Republikeinen in het Huis van Afgevaardigden en de Senaat.

De recente geschiedenis geeft wat dat betreft weinig hoop, maar er zijn lichtjes in de duisternis. Senator John McCain – in 2008 nog Obama's tegenstrever bij de presidentsverkiezingen – neemt sinds jaar en dag een onafhankelijke positie binnen de Republikeinse Partij in als dat zo uitkomt. Hij is al vele jaren voorstander van een nieuw klimaatbeleid, maar is als ex-militair tegelijk en fervent woordvoerder van de strijdkrachten. Wanneer het om de Amerikaanse relatie met Europa gaat, heeft hij een smetteloze c.v. McCain is ook in de meest gepolariseerde sfeer op Capitol Hill blijven samenwerken met de Democraten wanneer hij in de juistheid daarvan geloofde. Hij laat zich op de eerste plaats door zijn overtuigingen leiden en pas op de tweede plaats door gekuip en partijbelang. Hij is een van degenen van wie verwacht kan worden dat hij Donald Trump tegenspreekt.

Een voorbeeldje van McCains hekel aan liegen zal alle kenners van de Amerikaanse verkiezingen en liefhebbers van de televisieserie The West Wing aanspreken. Zij weten dat Iowa de eerste staat is in de voorverkiezingen en winst daar veel betekent voor het succes van de kandidaten. De maïsboeren produceren er gigantische hoeveelheden ethanol – o.a. als brandstof – en krijgen daar miljardensubsidies voor. Vrijwel iedereen vindt deze subsidies onzin, maar de presidentskandidaat die ze niet toejuicht kan het in Iowa zo goed als vergeten. Ook Obama ging onder het juk door. Maar John McCain verklaarde tijdens zijn campagne in Iowa: 'Ik drink elke ochtend een glas ethanol voor het ontbijt.'


John McCain


SEKS IN MOSKOU
Ooit kon ook een Nederlandse aanstaand-minister van Defensie de Moskouse verleidingen niet weerstaan. Voormalig Moskou-correspondent Raymond van den Boogaard doet een boekje open. Lees verder...


HET ANDERE AMERIKA
15-1-2017 -Toen Hillary Clinton met een ruime meerderheid van de popular vote de Amerikaanse verkiezingen won, maar ze toch verloor omdat de meerderheden per staat doorslaggevend zijn, was er veel commentaar op het merkwaardige Amerikaanse kiessysteem. De neiging om nu een algemeenheid te laten vallen is moeilijk te bedwingen: niet de ratio maar de geschiedenis is bepalend.

Historicus Gordon S. Wood is een van de belangrijkste kenners van de Amerikaanse revolutie en de vroege Republiek (zeg maar 1760-1820). In zijn boek The idea of America: Reflections on the Birth of the United States* legt hij uit dat het politieke systeem van de Verenigde Staten vanaf het eerste begin gebaseerd is op wantrouwen tegenover Washington (en voor 1800 Philadelphia). Wood is, voor de goede orde, geen Republikein. De tegenstelling tussen de bevolking en Washington en tussen de staten en de federale overheid is er altijd geweest en heeft altijd een soort principieel karakter gehad. Het thema keert tussen haakjes al meer dan twee eeuwen terug bij de presidentsverkiezingen, met als meer recente voorbeelden de campagnes van Richard Nixon, Ronald Reagan en Bill Clinton. In dit licht is het Amerikaanse kiessysteem veel minder onlogisch dan het op het eerste gezicht lijkt: de afzonderlijke staten houden vast aan een grote mate van zelfstandigheid en daarin past ook dat zij als staat een standpunt innemen over het presidentschap. Zeker vanuit de huidige Europese verhoudingen, waarin maar weinigen uitkijken naar een federalistische EU-structuur, is dat wel na te volgen.

* Wood's boek is uit 2011 maar is een heruitgave van oudere teksten.


2017 WORDT HET JAAR VAN DE GEWONE M/V - VAN ONS DUS
1-1-2017 - Met 'de gewone man' wordt tegenwoordig het gedeelte van de bevolking bedoeld dat de gevestigde politiek afwijst en op Geert Wilders of een aanverwante splinterpartij wil stemmen. Wie daar niet toe behoort is elite. De obsessie waarmee ook een deel van de pers deze redenering volgt is stuitend. Allereerst omdat hiermee een frame aan het publiek wordt opgedrongen dat schade berokkent aan het politieke proces in Nederland. Maar vooral omdat de overgrote meerderheid van gewone mannen en vrouwen die er anders over denkt zo opzij wordt gezet.

Belangrijke politieke kwesties in de komende verkiezingen zijn Europa en immigratie. Reële problemen, maar voorlopig staan de meeste mensen niet te trappelen om daarvoor op Wilders en de zijnen te stemmen. Toch beweert een commentator op 1 januari 2017 op Radio 1 doodleuk dat volgens de peilingen een derde PVV wil kiezen. Dat is kletskoek. Veranderingen zijn altijd mogelijk, maar volgens de diverse peilingen haalt de PVV nu virtueel tussen de 29 en 36 zetels in de Tweede Kamer. Dat is veel, maar het is tussen de 20 en 23 procent van de stemmen. Zelfs in dat sombere scenario stemt meer dan driekwart op anderen, die Wilders meestal nadrukkelijk afwijzen. Wanneer we Wilders zelf en sommige paniekerige journalisten moeten geloven, behoort die driekwart gewone mannen en vrouwen eigenlijk al tot de elite die het niet goed begrepen heeft.

DRIEKWART VAN HET ELECTORAAT BEHOORT TOT 'DE ELITE'...

In en buiten Europa zijn vele ontwikkelingen waar je niet vrolijk van wordt, maar je kunt overdrijven. Dat Duitsland nu een rechts-extreme partij met invloed heeft, is ook zo'n paniekgeval. Van de weeromstuit wordt er gedaan alsof de Duitse democratie op wankelen staat. Alternative für Deutschland (AfD) schommelt in alle peilingen al een jaar tussen de 10 en 13 procent. Ook door Trumps overwinning en de aanslag in Berlijn is dat niet veranderd. De regeringspartijen CDU en SPD hebben daarentegen sinds lang samen een stabiele meerderheid boven de 50 procent. Al zou de AfD bij de verkiezingen van komend najaar verder groeien, de kans dat dit invloed op de regeringsvorming krijgt, is minimaal. De AfD wordt een van de kleine tot middelgrote oppositiepartijen. Dat is even schrikken, gezien de Duitse geschiedenis, maar zo opzienbarend is het nu ook weer niet.

De media staan minder buiten alle verwarring dan we graag zouden willen. Veel journalisten en beschouwers zijn net zo gedesoriënteerd als anderen. Zo wist eerst bijna de hele pers - naar eigen zeggen - zeker dat er tegen een Brexit en voor Hillary Clinton zou worden gestemd. Nu het anders is gelopen, zien velen van de weeromstuit de gewone boze man alles bepalen. Toch lagen de percentages in de Britse en Amerikaanse peilingen vooraf niet zo ver uit elkaar en waren er al eerder momenten waarop de Brexit respectievelijk Trump in de peilingen op een meerderheid stonden. En elke journalist kan weten dat peilingen een indicatie geven, maar nooit zaligmakend zijn geweest. Zelfs in het kalme vaarwater van recente Nederlandse parlementsverkiezingen (2010) hebben we meegemaakt dat een andere partij de grootste werd dan de exit-polls nog voorspelden (die verwachtten dat niet de VVD maar de PvdA het grootst zou worden).

Slecht nieuws is dat in het Nederland van 2017 een partij ook met nog geen kwart van de stemmen de grootste kan zijn, zoals met de PVV zou kunnen gebeuren. Al moeten we ook dat eerst nog maar eens zien. Maar wanneer Wilders premier wordt, al was het met een derde van de stemmen, dan is dat een bewijs van onverantwoordelijkheid bij de andere partijen:

Geen enkele democraat is gehouden mee te werken aan het aan de macht komen van iemand die de democratie gaat afbreken.


OOK POETIN HEEFT NU ZIJN IRAK
24-12-2016. Kort na de val van Aleppo hebben de regeringen van Rusland, Iran en Turkije na een gezamenlijke meeting in Moskou verklaard een regeling voor Syrië te gaan uitwerken. De Verenigde Staten en Europa staan buitenspel. Dat lijkt een overwinning – en dat is het ook – maar de keerzijde ervan is dat Poetin nu zijn eigen Irak heeft. Laten we zeggen: veel succes!

Er is weinig aandacht voor de positie van de staat Israël, nu Syrië een gemeenschappelijke basis voor Assad, Poetin en de ayatollahs lijkt te worden. Hezbollah, dat afkomstig is uit Libanon en vanouds nauw verbonden is met Iran, is volop actief in de Syrische burgeroorlog, samen met Iraanse troepen. De Assads hebben al decennia lang een stilzwijgende wapenstilstand met Israël, maar de vraag is of Assad zijn nieuwe bondgenoten nu de wet kan voorschrijven. Anders staat er dus een activistische en militair sterke vijand direct aan de grens van Israël. Er is terecht veel kritiek op Israëls nederzettingenpolitiek en het beleid ten aanzien van Gaza, maar betekent dit dat het land een schietschijf voor fundamentalistische vijanden moet worden? Nee dus. Het is wachten op het moment waarop Hezbollah en Iran bij de Golan Hoogte en vanuit Zuid-Libanon militaire pogingen richting Israël doen.

Dat er nu mogelijk een regeling voor Syrië komt zonder de Verenigde Staten en Europa is niet het eerste teken dat, zeker in Europa, de opvattingen over diplomatie aan revisie toe zijn. Wie zijn macht niet laat gelden waar nodig, is weerloos. In de Nederlandse internationale betrekkingen is 'diplomatie - defensie - ontwikkeling' een bekende drieslag. Ontwikkeling is bijvoorbeeld: zorgen voor een sterkere economie en minder natuurrampen in Afrika betekent daar meer stabiliteit en minder oorlog en emigratie. Goede economische betrekkingen helpen ook. Maar vooral de relatie tussen diplomatie en defensie ligt in Europa scheef. Een land dat niet eens kan zorgen voor helikopter-luchtsteun voor 400 militairen (Nederland in Mali), kan beter vaker zwijgen - of per omgaande een paar helikopters aanschaffen. Diplomatie kan conflicten oplossen, maar heeft in veel gevallen pas gewicht met een serieuze defensie erachter. Zo niet, dan hebben degenen die het wel zo doen het in de wereld voor het zeggen. De beroemde spreuk van de Amerikaanse president Theodore Roosevelt, speak softly and carry a big stick, kwam ruim een eeuw geleden van een grootmacht in opkomst, maar is een basiswet die voor elk land geldt en die zo oud is als de internationale betrekkingen zelf. Dat is geen leuke constatering, maar ziedaar de menselijke soort.


HET WAS OOIT ANDERS IN DE ISLAMITISCHE WERELD
8-12-2016 - Van zekere kant wordt beweerd dat de islam van nature gewelddadig is. Zoiets kan alleen iemand zeggen met een wereldbeeld zo plat als een stuiver die onder de tram gelegen heeft. In zo'n manier van denken zijn de selectieve indrukken van vandaag maatstaf voor alle dingen. Wat langer geleden is dan een dag, bestaat niet.

Nog in de jaren zeventig kon je zonder enig probleem vanuit West-Europa liftend over land naar India reizen, en massa´s jongeren deden dat ook. Ze trokken door Turkije, Syrië, Irak, Iran, Afghanistan en Pakistan. Allemaal overwegend islamitische landen. Het was naar verhouding rustig in het Midden-Oosten, al waren er in 1967 en 1973 wel heftige maar kortdurende confrontaties van Syrie en Egypte met Israel. Een aantal landen in de regio werd geleid door wereldse regeringen en repressie heerste er zeker, maar die was zelden door de islam geïnspireerd en er ook niet primair tegen gericht.


(Populair pension voor backpackers in Teheran, afbeelding Hans Roodenburg 1967-1968)

Hetzelfde gold buiten deze route, in Egypte, Tunesië, Algerije en Marokko. Libië was een geval apart, omdat Khadaffi een eigen variant op de islam had bedacht van waaruit hij zogenaamd regeerde, maar daar zag de rest van de islamitische wereld niks in. Dan is er nog het grootste islamitische land ter wereld, Indonesië. Ondanks het feit dat de grote meerderheid van de bevolking er vanouds islamitisch is, heeft de islam zowel in de onafhankelijkheidsstrijd als in staatszaken onder de regeringen van Soekarno en Soeharto alleen zijdelings een rol gespeeld. Van de Tweede Wereldoorlog tot eind jaren zeventig leefde het grootste deel van de islamitische wereld, als het om de religie ging, meestal in vrede.

Dit veranderde toen in 1979 de Sjah van Perzië (Iran) omver werd geworpen. Ayatollah Khomeini slaagde erin de leiding over de omwenteling in handen te krijgen en een nieuw, fundamentalistisch regime te installeren. Iran begon het extremisme te exporteren. Aan het einde van datzelfde jaar viel de Sovjetunie Afghanistan binnen om islamitisch verzet tegen een kort daarvoor gevestigde communistische regering de kop in te drukken. In de jarenlange oorlog die volgde groeide ook daar het moslimfundamentalisme. De Sovjets werden verdreven en de Taliban kwam aan de macht. Door deze gebeurtenissen kreeg een gewelddadige stroming in de islam internationaal de wind mee.

Een bekend argument is ook dat de Koran oproept tot geweld. Maar de realiteit is dat de betekenis van religieuze boeken in de loop van de tijd verandert. Dit geldt zowel voor de Bijbel als voor de Koran. Tijdens de kruistochten gold vooral Jezus' kreet 'Ik ben het zwaard', nu wil het christendom vooral een leer van liefde zijn. Tijdens de Arabische veroveringsoorlogen in de Middeleeuwen werd er ook van die kant met het zwaard Gods gezwaaid, maar er zijn ook lange perioden geweest waarin de godsdiensten in de islamitische wereld vreedzaam naast elkaar leefden.

Degenen die op zoek gaan naar de meest letterlijke interpretatie van de Bijbel of de Koran om hem zo te bekritiseren, redeneren als fundamentalisten. Ze denken niet historisch en begrijpen daarom niet dat de gelovigen, de wijzen of de kerk zelf bepalen wat er in hun eigen heilige boeken staat.


HET IS DE ECONOMIE, HILLARY... EN NOG IETS
1-12-2016 - Terug naar het jaar 1991 en het begin van Bill Clintons eerste campagne voor het presidentschap. Clintons aankomende adviseur Stanley Greenberg 'dacht dat Clinton wel eens de Democraat zou kunnen zijn die kon slagen. Door zijn diepgaande betrokkenheid bij de kleine arme staat Arkansas had hij een natuurlijk en direct vermogen om mee te voelen met de man aan de lopende band, op de boerderij of in het koffiehuis, de gewone man die zich zorgen maakte over de economie.' Het is een citaat uit Bob Woodwards boek The Agenda (1994) over de Clintoncampagne.

Zell Miller, een vriend van Clinton en gouverneur van Georgia, zei toen over de Democratische partij: 'Al veel te lang hebben wij bij presidentsverkiezingen de nadruk gelegd op verkeerde dingen. We gingen liever het gevecht aan over sociale vraagstukken dan over economische vraagstukken die het dagelijks leven van Amerikaanse gezinnen bepalen.' Miller drong erop aan dat de partij zich minder zou richten op 'elitaire sociale vraagstukken zoals burgerrechten, gelijke rechten voor homo's, bidden op school, abortus en kunst, en dat zij zich weer zou richten op het “economisch populisme”.'

'Deze zogenaamde “middenklassekwesties” of “kwesties van de-economie-van-de-keukentafel” bepaalden, domineerden en vernietigden zelfs levens van hele gezinnen,' vond Clintons adviseur Paul Begala. 'Een goede baan, je kinderen een universitaire opleiding kunnen meegeven, betaalbare gezondheidszorg en een oude dag met financiële zekerheid, dat waren de dingen waar kiezers zich druk om maakten.' Woodward: 'Het was bijna letterlijk wat Clinton al die tijd al had verkondigd.' Op de nationale conventie van de Democratische Partij aanvaardde Clinton de kandidatuur voor het presidentschap 'in naam van de hardwerkende Amerikanen die onze vergeten middenklasse vormen.'

De absurde haatsfeer van 2016 ontbrak in de eerdere strijd tussen Bill Clinton en George Bush Sr., Clinton stond in 'sociale kwesties' aan de linkerkant en het gaat wat ver zijn campagne populistisch te noemen, maar verder zijn er toch opvallende overeenkomsten tussen zijn benadering, die hem het presidentschap bracht, en die van Donald Trump en Bernie Sanders. En minder tussen die van hem en Hillary.

Daar is wel een reden voor: Hillary Clinton stond meer dan hij voor het lastige probleem hoe in een gepolariseerd land zowel de oude arbeidersklasse als de minderheden en immigranten aan zich te binden die allebei vanouds tot de aanhang van de Democraten behoorden. Dat is maar matig gelukt. In de noordelijke industriestaten die naar Trump gingen, gaven witte (ex-)arbeiders in de exit polls als belangrijkste reden voor hun keuze voor Trump zijn immigratiestandpunt.

(De citaten zijn uit De Clan, de Nederlandse vertaling van Woodwards boek, p. 15-20, 47. Verschenen bij uitgeverij Balans.)

 

OBAMA'S SYRIË-POLITIEK WAS ZO SLECHT NIET
26-11-2016 - Barack Obama heeft steeds geweigerd grootschalig militair in te grijpen in Syrië. Terecht. De kans dat het er door interventie alleen maar erger op werd was levensgroot, zoals de welbekende ervaringen uit Irak en Libië leerden.

Niet een van de strijdende partijen in de Syrische burgeroorlog lijkt een meerderheid van de bevolking te vertegenwoordigen. De regering van Assad heeft zijn eigen achterban maar kan alleen de overhand krijgen met hulp van de Russen, IS kwam van over de Iraakse grens en steunt grotendeels op buitenlanders, de Koerden strijden tegen wie hun autonomie bedreigt, allerlei moslim-terroristische en fundamentalistische groepjes hebben hun eigen legertjes namens niemand en er is het Vrije Syrische Leger, dat de minderheid van gematigde krachten vertegenwoordigt. Met gematigd wordt dan meestal bedoeld: min of meer werelds en democratisch. Het feit dat in landen als Syrië en Egypte een heel groot deel van de bevolking niet bestaat uit moderne, met een iPhone zwaaiende middenklasse-opstandelingen, maar uit bedaagde conservatieve moslims (die ook iPhones hebben), gaat er bij ons in het Westen nog steeds moeilijk in. Zij zijn in Syrië degenen die de strijd veelal ondergaan en als het kan proberen weg te komen.

De Verenigde Staten en een aantal Europese landen hebben zich vooral verbonden met het Vrije Syrische Leger. Tijdens de zogeheten Arabische Lente van 2011 ontstond even de verwachting dat Assad, net als Khadaffi in Libië en Mubarak in Egypte, gemakkelijk omvergeworpen kon worden. Dat Mubarak het jaar daarop al vervangen zou worden door zijn evenknie Al Sisi was toen nog onbekend. Na de interventie in Libië van 2011 hoopte de gematigde Syrische oppositie op vergelijkbaar westers ingrijpen. Zonder zulke steun was ze niet in staat Assad te verdrijven, dat was al duidelijk voor de Russen intervenieerden. Nu, na ruim vijf jaar burgeroorlog, is IS op de terugtocht, mengen de Koerden zich niet teveel in de strijd tegen Assad, kunnen de jihadisten en de vrije groepen zelfs samen geen doorbraak tegen Assad forceren en is Assad met Russische hulp in het offensief.

De oppositie zegt ook al vijf jaar dat Assad weg moet, maar is dus niet in staat hem weg te krijgen. En om dat laatste gaat het. Hoe verwerpelijk het regime ook is, lege woorden die eisen worden genoemd, helpen niet. Ook het Westen verklaart gewoonlijk dat Assad moet verdwijnen, maar ook dat is grotendeels symboolpolitiek nu het - terecht - niet bereid is massaal militair in te grijpen om een dergelijke regime change af te dwingen.

Anders dan wij in het Westen graag willen, gaat de oorlog in Syrië nauwelijks (meer) over democratie, hij gaat over soennieten versus sjiieten, over de positie van binnenlandse minderheden als Koerden, Alevieten en Christenen, over de onderlinge verhoudingen tussen de grootmachten (waaronder dus Rusland, dat de situatie gebruikt om zijn positie in het Midden-Oosten te versterken, en ook China, dat Assad passief steunt) en over de positie van nabijgelegen landen als Turkije en Iran.

Op dit moment praten de Verenigde Staten en Rusland nauwelijks nog. We moeten hopen dat dit verandert en er alsnog snel een einde aan de Syrische burgeroorlog komt. Anders komt het erop neer dat de burgeroorlog moet 'uitwoeden', zoals onze Nederlandse verslaggevers ter plaatse al maanden geleden op het televisienieuws hebben verklaard. Kan zijn. Maar dan gaan er nog vele doden vallen, blijft een overwinning van gematigde krachten op het slagveld even onwaarschijnlijk en is de kans groot dat Assad met Russische hulp wint.

Er bestaan nog wel enkele andere mogelijkheden. De ene is dat Turkije grootschalig intervenieert in Syrië. Maar een repressieve soennitische islamist als Erdogan lijkt niet echt een aantrekkelijk alternatief voor Assad. De andere is dat de jihadistische oppositiegroepen versterkt worden met ex-IS-ers en Assad alsnog terug weten te dringen. Ook dan zijn we nog verder van huis.

P.S. En de rode lijn dan? Obama heeft verklaard dat hij zijn standpunt over Syrië zou veranderen wanneer Assad een rode lijn over zou gaan: het gebruik van chemische wapens. Toen Assad ze gebruikte greep Obama niet in. Wel leverde Assad onder druk van de internationale gemeenschap en Obama's dreigement (het grootste deel van?) zijn chemische wapens in bij de VN. Ze werden vernietigd op de Middellandse Zee. De gewone burger mag zich laten meeslepen door verontwaardiging, de leider van een grootmacht niet. Soms getuigt het van meer moed zich niet een oorlog in te laten sleuren.


DOOR GEVAARLIJKE GEKKEN OMRINGD
22-11-2016 - Het is ongelofelijk, maar zo langzamerhand moet Europa er rekening mee houden dat de Verenigde Staten van trouwste bondgenoot tot vijand kunnen worden. Aangezien er ook aan Russische en Turkse kant nationalistische autocraten met ambities over de grenzen zijn opgestaan, krijgt W.F. Hermans' oude boektitel Door gevaarlijke gekken omringd nieuwe geopolitieke dimensies. Ogenschijnlijke kleinigheden demonstreren hoe groot de dreiging van over de oceaan is. Donald Trump is van mening dat hij Groot-Brittannië – Amerika's belangrijkste bondgenoot sinds 1945 – een rechtsextremist als Nigel Farage als Brits ambassadeur in Washington kan opdringen. Hier zijn maar twee verklaringen voor: Trump denkt echt dat dit moet gebeuren en heeft dan gevaarlijke opvattingen die hij met machtswellust en minachting voor een bevriend land wil doordrijven, of het is pesterij, waarmee hij zich ook een niet te vertrouwen bondgenoot toont. Dit soort willekeur hoeft zich maar op een wat grotere schaal te reproduceren of Trump wordt een rechtstreekse bedreiging voor Europa. We mogen hopen dat de gematigde vleugel van de Republikeinse Partij hem terug in zijn hok krijgt, maar verder kunnen wijzelf alleen maar streven naar het beste, en ons vooral ook voorbereiden op het slechtste.


MAAR ÉÉN GALLISCH DORPJE…



21-11-2016 - Het Kremlin vraagt om uitleg over een voorval dat rond 18 november 2016 plaats vond boven Zwitserland. Een Russisch regeringsvliegtuig was daar op weg naar de APEC-conferentie in Lima. Er is niet bekend gemaakt of ook Poetin aan boord was. Naast het toestel doken drie F-18 gevechtsvliegtuigen van de Zwitserse luchtmacht op. Ze volgden het Russische toestel tot dat het luchtruim weer verliet.

Alleen al in 2016 hebben Russische militaire vliegtuigen zo'n 600 keer moedwillig de verdediging van het luchtruim van andere Europese landen op de proef gesteld. Zo meldden zware bommenwerpers zich aan de grenzen van Groot-Brittannië en Nederland.

Boven Zwitserland ging het niet om een militair Russisch vliegtuig. Het lijkt er dan ook op dat de Zwitsers vooral een politieke boodschap hadden: hier maken alleen wij de dienst uit en wij laten niet met ons sollen.
Leve de Zwitsers!

Het bericht haalde de Nederlandse kranten niet.

(Zie The Independent, 19-11-2016. Een verslaggever van persbureau Reuters maakte foto's van het voorval vanuit het Russische vliegtuig.)


INTIMIDATIEMETHODE
De nieuwste intimidatiemethode is iemand ervan te beschuldigen dat hij of zij 'de gewone man' niet kent. Of dit waar is, en of de spreker zelf die dan wel kent, doet niet ter zake. Het doel ervan is vooral iemand de mond te snoeren die ergens anders over denkt.


MEERDERHEID-MINDERHEID
Voor de meeste revoluties, omwentelingen en verkiezingsuitslagen geldt: tegenover de massa's die vanwege hun overwinning juichend over straat gaan – zij worden vaak 'het volk' genoemd – staan massa's die thuis zitten te kniezen. En vaak vormen deze thuiszitters een bijna even groot gedeelte van de bevolking of zelfs de meerderheid. Overwinnaars die daar geen oog voor hebben, krijgen vroeg of laat de rekening gepresenteerd.


OORLOG EN VREDE __________________________________________

15 JAAR NA 9/11: ESCAPISME MAG
Toen Frans Afman, de bestuursvoorzitter van het Nederlands Filmfestival in Utrecht, acht dagen na 9/11 het festival opende met verwijzing naar 'de strijd voor het behoud van vrijheid en democratie' die Amerika voerde, wekten zijn emoties eigenlijk vooral bevreemding bij de aanwezigen.
Lees verder...


PETER ARNETT - LIVE FROM THE BATTLEFIELD
Toen Peter Arnett wereldberoemd werd met live-verslagen van de bombardementen op Bagdad in de Eerste Golfoorlog, was hij al dertig jaar reporter op de slagvelden van vele landen. De helft van zijn memoires met de titel Live from the Battlefield gaan over Vietnam waar hij van 1962-1975 werkte. Lees verder...


APOCALYPSE NOW: 'HET ULTIEME THEMAPARK'
Francis Ford Coppola's Apocalypse Now blijft een grootse film over het menselijk tekort, maar wie, voor zover via een speelfilm mogelijk, dichter bij de realiteit van de Vietnamoorlog wil komen, kan misschien beter Full Metal Jacket, Platoon of The Deerhunter bekijken. Lees verder...


JORIS IVENS AND VIETNAM: ENTANGLEMENTS AT THE SEVENTEENTH PARALLEL
Filmmakers Joris Ivens and Marceline Loridan hardly knew the backgrounds of the war that was raging at Vietnams seventeenth parallel, but made an influential film about it. Continue...


NAWEEËN VAN DE VIETNAMOORLOG: IVENS' PRISONERS DILEMMA
Over Amerikaanse krijgsgevangenen in Noord-Vietnam. Lees verder... English follows Dutch


BERT HAANSTRA EN DE KOUDE OORLOG
Haanstra's films waren tijdens de Koude Oorlog ook in Oost-Europa populair. In zijn contacten met het oosten verklaarde hij zich een groot voorstander van de uitwisseling van filmers en kunstenaars, 'maar ik wil niet de kans lopen als een (klein) (s)pionnetje te dienen.' Lees verder...


WANDADEN VAN DE WEHRMACHT IN OOST-EUROPA
De Duitse Wehrmacht liet zich gebruiken als instrument voor Hitlers rassenpolitiek. Lees Verbrecherischen Befehle


PROPAGANDAFILMS UIT DE TWEEDE WERELDOORLOG
Het Internationaal Documentaire Festival Amsterdam wijdde ooit een programma aan propagandafilms uit de Tweede Wereldoorlog. Lees verder...


DE WEG NAAR DE AFGROND - ERNST JÜNGER EN DUITSLAND
Een conservatieve Duitse officier werd na de Tweede Wereldoorlog symbool van verzoening tussen Frankrijk en Duitsland. Lees verder...


PARIJS NA DE BEVRIJDING
De Britse historicus Antony Beevor heeft terecht veel aandacht en veel lezers getrokken met zijn boeken over de Slag bij Stalingrad en de ondergang van Berlijn in 1945. Zijn Nederlandse uitgever heeft daarna ook een boek van hem uit 1994 in vertaling uitgebracht: Parijs na de bevrijding. Bedoeld wordt de bevrijding van Parijs in 1944, tegen het einde van de Tweede Wereldoorlog. Opnieuw een bijzonder lezenswaardig boek. Lees verder…


DE TWEEDE WERELDOORLOG ALS SPIEGELPALEIS
De visie die schrijver W.F. Hermans in zijn roman De donkere kamer van Damokles op de Tweede Wereldoorlog geeft, drukte enkele decennia lang zijn stempel op de Nederlandse films over de oorlog. Lees verder...


OVER HET ONTSTAAN VAN DE SPAANSE BURGEROORLOG (1936-1939)
Een andere analyse van de oorzaken van de Spaanse Burgeroorlog.
Lees verder in Euforie en ontnuchtering

Meer over dit onderwerp op de Startpagina Spaanse Burgeroorlog


ÉMILE ZOLA: JOURNALIST IN OORLOGSTIJD
De Franse schrijver Émile Zola werd behalve van zijn romans bekend door zijn stellingname in de Dreyfuss-affaire. In tijd van oorlog werkte hij ook als verslaggever. Lees verder...


ARISTOCRATEN, YVERAARS EN SLIJMGASTEN - IN TIEN STAPPEN DOOR DE FRANSE TIJD (1794-1815)

Lees hier het gratis online boekje door Hans Schoots.

Een overzicht van de Franse Tijd in Nederland in tien hoofdstukken - oorspronkelijk artikelen in Historisch Nieuwsblad. Op basis van de actuele literatuur, aangevuld met links naar andere gratis boeken online en radioprogramma's.

______________________________________________

MODERNE KUNST EN DE IDEOLOGIEËN VAN DE 20STE EEUW

In twee recente boeken over kunstgeschiedenis wordt de relatie tussen het modernisme in de beeldende kunsten en de politieke ideologieën van de twintigste eeuw aan de orde gesteld. In The Liberation of painting. Modernism and Anarchism in Avant Guerre Paris stelt de Amerikaanse Patricia Leighten dat de moderne kunst van voor de Eerste Wereldoorlog sterk werd beïnvloed door het anarchisme. In Kunstenaars van de Kultuurkamer concludeert de Nederlandse Claartje Wesselink dat de Nederlandse kunstwereld, met Stedelijk Museumdirecteur Willem Sandberg voorop, er na de Tweede Wereldoorlog toe neigde realistische kunst als moreel 'fout' te beschouwen en abstracte kunst als 'goed'.

Dan had Willem Sandberg daarin ongelijk. In Nederland was de meest vooraanstaande kunstenaar in het verzet tegen bezetting en antisemitisme de welhaast classicistische beeldhouwer Gerrit Jan van der Veen, terwijl modernistische kunstenaars zich wereldwijd wisten te verbinden met alle grote ideologieën van de eeuw: het kapitalisme, het communisme, het fascisme, het nazisme en inderdaad ook het anarchisme. Omgekeerd wisten al deze denkrichtingen en maatschappijen het modernisme te incorporeren. Ook het nazisme, waarvan wel de foto's van Hitler boven de maquettes van een classicistisch nieuw centrum van Berlijn bekend zijn, maar niet het feit dat de meeste utiliteitsbouw in nazi-Duitsland modernistisch was. Uitgesproken modernistische filmmakers als Leni Riefenstahl en Walter Ruttmann waren er prominenten.

Het artikel 'The avant-garde's adaptability to the ideologies of the 20th century' gaat uitvoerig op deze kwesties in, met de avant-gardefilm als uitgangspunt, maar een blik op de maatschappelijke positie van de hele moderne kunst in de eerste helft van de twintigste eeuw. Lees verder…


DE CULTUUR VAN MADRID
Voor de reiziger die verder wil kijken dan de oppervlakte van de Madrileense cultuur is het boek Ongenaakbaar Madrid onmisbaar.

Redactie Arjen Fortuin en Hans Schoots, met bijdragen van een groot aantal prominente Spanjekenners uit Nederland en Vlaanderen.

'In Ongenaakbaar Madrid is de liefde voor Madrid voelbaar aanwezig... Een onweerstaanbare uitnodiging tot een bezoek aan de stad...' (Ger Groot in NRC Handelsblad)

Inhoudsopgave... (boek is alleen nog antiquarisch verkrijgbaar)


COLUMNS IN DE FILMKRANT
'Filmhistoricus Hans Schoots legt maandelijks de filmkritiek op de sofa', luidde de aanhef van de column 'Analyze this' in de Filmkrant.
Lees verder...


Alle teksten op deze site © Hans Schoots

Ontwerp en websitebouw: Rob Zeeman, Amsterdam
Redactie en websitebeheer: Hans Schoots

Foto's in de menubalk boven v.l.n.r.: De Newyorkse gangsterbaas Abe Reles doodgeschoten / Architect Mies van der Rohe in Chicago (r.) / Communistenleider Paul de Groot / Hitlers favoriete filmregisseur Leni Riefenstahl